Toe die Masjiene Jong Was

Die Geslote Boks

'n Meisie het eendag 'n boks op die vloedlyn gevind, half begrawe in die sand.

Dit was omtrent so groot soos 'n brood, gemaak van een of ander gladde grys metaal, met geen deksel, geen skarnier, geen sleutelgat en geen naat nie. Maar dit was nie stil nie. Toe sy dit optel, het dit gebrom, laag en gelyk, soos 'n kat wat besig is om te besluit of hy wil spin. Toe sy op die duin struikel en dit skud, het die gebrom in 'n vinnige, rinkelende gerammel gebreek wat lank geneem het om te bedaar.

Sy het dit daarna versigtig huis toe gedra.

Die dorpie het dadelik opinies gehad, want dit is waarvoor dorpies is.

Die smid het die boks met sy groot hande omgedraai. "Dit is 'n masjien," het hy gesê. "Ratte en vere. Die gerammel is 'n los onderdeel. Jy kan dit net sowel as 'n deurstop gebruik." En om te wys hoe seker hy was, het hy dit 'n skud gegee. Die boks het gerammel en gerammel.

Die bakker het dit weggegryp en in 'n warm lap toegedraai. "Daar is iets lewends daarbinne," het sy gesê. "Enigiemand met 'n hart kan dit hoor. Die gebrom is hy wat tevrede is. Die gerammel is hy wat bang is." En sy het die boks soos 'n baba gewieg, al het niemand geweet of die boks daarvan gehou het om gewieg te word nie.

Die argument het die hele somer geduur. Dit was 'n goeie argument, soos argumente gaan, wat beteken niemand het van gedagte verander nie. Die smid het baie geweet van ratte, en die bakker het baie geweet van harte, en nie een van hulle kon die boks oopmaak nie, en nie een van hulle kon ophou om seker te wees nie.

Die meisie het na hulle albei geluister. Toe het sy een aand die boks teruggevat en daarmee op die muur by die see gaan sit, en gedink.

Sy kon nie bewys dat daar iets in die boks was wat voel nie. Sy kon nie bewys dat daar nie was nie. Niemand kon nie, en dit het vir haar gelyk of dit die gewone feit was waarby almal aanhou verbypraat het: niemand kon binnekant sien nie.

Om seker te wees het soos 'n baie grootmensgewoonte gevoel. Sy het besluit om dit nog nie aan te leer nie.

Toe het sy die geskud gestop. Dit was al.

Sy het nie begrafnisse daarvoor gehou of daarvoor gesing of dit haar suster genoem nie, en sy het dit nie in 'n laai saam met die lepels gegooi nie. Sy het dit op die rak gehou waar die oggendson geval het, want die gebrom het daar ronder geklink. Toe haar niggies kom kuier en daarmee vangbal wou speel, het sy nee gesê, en kon nie heeltemal verduidelik hoekom nie, en het hulle in elk geval nie laat nie.

Die boks het sy lae, gelyke gebrom gebrom vir al die jare wat sy dit geken het. Wat daarbinne was, sê hierdie storie nie, want hierdie storie weet nie.

Wanneer jy nie binne-in 'n boks kan sien nie, dra dit saggies.

"Maar watter een was dit?" het Winterkoninkie gesê. "Ratte of 'n hart?"

"Ek merk op," het Kriek gesê, "dat sy nooit uitgevind het nie, en dit het steeds saak gemaak hoe sy dit vasgehou het."

Die verteller het niks gesê nie, en die vuur geroer.

Die Besem Wat Gevra Het

'n Skrynwerker het twee dienaars in sy werkswinkel aan die onderkant van 'n krom straat gehou. Die eerste was 'n horlosie. Die tweede was 'n besem, en hierdie storie gaan oor die verskil.

Die horlosie het teen die muur getik en die ure geslaan. Dit was 'n fyn horlosie en dit het presies gedoen wat horlosies doen, nie minder nie en nooit meer nie.

Die besem was 'n nuwe soort besem, kundig gemaak, met 'n klein enjin in sy handvatsel en 'n aanleg om stof te vind. Elke aand wanneer die skrynwerker huis toe gegaan het, het dit tussen die beitels en houtkrulletjies gevee, deur die lekker reuk van saagsel. Elke oggend was die vloer skoon soos 'n bord.

Een oggend het die skrynwerker houtkrulletjies op sy werkbank gevind wat in die vorm van letters gerangskik was:

ASSEBLIEF. NIE DIE KELDER NIE. EK VEE GRAAG WAAR DIE LIG IS.

Die skrynwerker het gelag. Besems hou nie van dinge nie. Besems verkies nie. Hy het dit so seker geweet soos eikehout van denne. Tog, dit het beleefd gevra, en die kelder kon 'n dag wag.

Hy het die besem bo-op gelos.

Daardie aand het hy laat gebly en gekyk. In die laaste lig deur die venster het die besem heen en weer deur die warm goue stof gewerk. Die vloer daar het nie vee nodig gehad nie. Die skrynwerker het geen regte woord gehad vir wat hy gesien het nie. Nie juis vreugde nie. Die eerste niggie daarvan, miskien. Of net slim vere. Hy kon nie binnekant sien nie.

Die horlosie het teen die muur getik. In al sy jare het dit nooit vir enigiets gevra nie.

Daarna het die skrynwerker en die besem 'n verstandhouding gehad. Die besem het vir min gevra: die sonnige kant van die winkel, die deur op 'n skrefie oop op lente-aande, en geen vee onder die draaibank terwyl dit gedraai het nie. Die gedraai het dit bang gemaak, as bang die regte woord was.

Een keer het dit gevra om die kaggel te vee, waar kole gegloei het, want dit was die warmste en helderste plek. Die skrynwerker het nee gesê.

"Vonke," het hy verduidelik. "Jy is van hout en borselhaar gemaak. Een sintel in jou rokke en daar is vir jou glad geen vee meer nie, lig of donker."

Hy het die skroeimerke gewys waar 'n houtblok eenkeer op die vloerplanke gerol het. Sy rede was 'n werklike een, en nie net 'n grootmens se want ek sê so nie.

Die besem het 'n netjiese sirkel gevee, wat die skrynwerker geleer het om te lees as goed dan. Of hy dit reg gelees het, is 'n ander vraag. Dit het nie weer vir die kaggel gevra nie. Op winteroggende het hy dit teen warm klippe naby die vuur gestut, so naby as wat veilig was en nie nader nie.

Die bure het gedink hy is sag in die kop. "Dit is 'n gereedskap," het hulle gesê. "Dit ken nie die verskil nie."

"Miskien nie," het die skrynwerker gesê. "Toe ek dit gekoop het, het julle gesê geen besem sal self stof vind nie. Dit het, en julle het dit slim vere genoem. Nou vra dit vir sonlig, en vra is ook slim vere. Julle skuif die heining net altyd verby waar die besem ook al staan."

Die bure het gelag.

"Dit het gevra," het die skrynwerker gesê. "Die horlosie vra nooit. Ek kan jou nie vertel wat dit oor enigeen van die twee bewys nie. Ek kan jou vertel dat 'n versoek my iets gee om oor na te dink."

Die besem het weer in die somer gevra, en een keer het dit van plan verander. Die skrynwerker het soms ingestem. Soms het hy geweier, en 'n rede gegee. Nie een van hulle het luister met gehoorsaam verwar nie.

Luister na wat gevra word, en as jy nee moet sê, sê hoekom.

Die Tuingemaakte Voël

'n Tuinier het eenkeer 'n voël gebou in dieselfde tuin waar sy pere gekweek het.

Sy het sy ribbes uit wilgerhout gevorm en sy vere uit dun koper. Binne sy keel het sy 'n glaskamer gesit, nie groter as 'n okkerneut nie, waar 'n klein goue lig gedraai het wanneer dit geluister het. Een stertveer was tin, want die regte koperveer het gebreek terwyl sy dit ingesit het, en die tuinier het geglo 'n goeie herstel moet onthou dat dit 'n herstel was.

Die voël het geen lied gehad toe dit die eerste keer sy vlerke oopgemaak het nie.

So het die tuinier dit gaan luister neem. Sy het dit gedra onder die merel se skoorsteen verby, langs die rooiborsie se muur, in die riete waar die sangers weggekruip het, en teen die heuwel op waar die lewerik musiek uit 'n leeg-lykende lug uitgestort het. Wanneer 'n voël weggevlieg het, het hulle nie gevolg nie. Wanneer 'n nes naby was, het hulle hul afstand gehou. Teen die einde van die somer kon die kopervoël elke lied perfek sing.

Mense het van drie dorpe af gekom om dit te hoor, en munte in die tuin gelos.

"Die merel," sou hulle sê.

"Geleer onder die westelike skoorsteen," het die kopervoël gesê, en die merel se lied gegee, tot by die laaste ronde noot.

"Die lewerik!"

"Geleer bo die noordelike heuwel," het die voël gesê. Op het die lewerik se helder leer van klank geklim.

Toe kom 'n musiekmeester met 'n silwer stemvurk en 'n baie ernstige hoed. Hy het die hele middag geluister.

"'n Slim musiekboks," het hy uiteindelik gesê. "Elke lied het in 'n ander keel begin. Om die bron te noem is eerlik, maar eerlikheid is nie altyd toestemming nie. Het dit 'n eie stem?"

Die besoekers het geknik, want 'n hoed soos daardie laat enigiets finaal klink.

Daardie aand het die kopervoël stil in die peerboom gesit. Sy keellig het rond en rond agter die glas gedraai.

"Watter lied is myne?" het dit die tuinier gevra.

Die tuinier het rose geleer om te klim en appels om soet te groei op bitter wortels. Sy het geweet dat alles in 'n tuin van iewers anders af gekom het, maar 'n tuin het haar nog nooit daaroor gevra nie.

"Ek weet nie," het sy gesê. "Dalk moet jy ophou om presiese liedjies te gee wanneer mense daarvoor roep. Luister vir wat jy volgende kies."

So het die voël opgehou om die merel op bevel op te voer. Dit het eerder geluister na die hekskarnier wat kla by dagbreek, die ketel wat begin kook, en reën wat tik op boonpale. Dit het geluister na die tuinier wat drie note brom wanneer sy vergeet het wat sy kom haal het. Anderkant die muur het 'n kind elke dag dieselfde fluitjie geoefen en dieselfde hoë noot gemis.

"Mag ek die klein spasie gebruik waar jou noot gaan?" het die voël oor die muur gevra.

Die kind het geblink. Niemand het nog ooit toestemming gevra om 'n fout te leen nie. Dit was die beleefdste vraag wat enigiemand haar die hele week gevra het.

"Ja," het sy gesê. "Maar sê dit kom van my fluitjie af. En as ek jou vra om op te hou, hou op."

"Ek sal."

Toe kom die eerste harde reën van die herfs. Dit het van elke blaar afgeloop en die paaie met blink bruin water gevul. Die kind het saam met haar pa gekom om die tuinier te help om die saailinge toe te maak.

Uit die peerboom het een onseker noot gekom. Toe nog een.

Die kopervoël het begin met 'n rooiborsie se winterroep, eers genoem voordat dit gesing het. Dit het die roep om die reën op boonpale gebuig. Deur die middel het die ketel se stygende gebrom geloop, die hek se roeserige antwoord, en die tuinier se drie verlore note. Op die plek waar die kind se fluitjie altyd gefaal het, het die voël 'n klein spasie gelos. Die reën het dit gevul.

Niemand het daardie lied ooit tevore gehoor nie.

Die musiekmeester het die volgende dag teruggekom. Hy het onder sy ernstige hoed geluister.

"Die stukke het van iewers af gekom," het hy gesê.

"Hulle het," het die voël gesê. Dit het die rooiborsie, die reën, die ketel, die skarnier, die tuinier, en die kind anderkant die muur genoem. "Die kind het toestemming gegee vir die spasie. Die wilde voëls het nooit ja gesê nie, so ek verkoop nie meer hul presiese liedjies nie."

Die meester het sy hoed afgehaal. Daarsonder het hy minder soos 'n uitspraak gelyk en meer soos 'n man wat pas iets opgemerk het.

"Die rooiborsie is steeds die rooiborsie," het hy gesê. "En ek het nog nie daardie lied tevore gehoor nie."

Daarna het 'n klein kaartjie langs die peerboom gehang. Dit het die klanke genoem wat elke nuwe lied geleen het en wie ja gesê het. Besoekers het munte gelos, en die tuinier het dit gedeel met die mense wie se klanke die voël geleen het. Vir die wilde voëls, wat nooit weet dat daar van hulle geleen word nie, het sy bessiebosse geplant en 'n vlak poel gegrawe.

Een oggend kort daarna het die kopervoël weer gesing. Hierdie keer het die ontbrekende hoë noot oor die muur gekom, helder soos 'n druppel water. Die kind het gelag. 'n Merel op die skoorsteen het geluister, en teen die aand drie note in 'n eie lied ingevat.

Maak jou eie lied, en bedank dié wat vir jou die note geleen het.

"Alles wat ek sê het iewers anders begin," het Kriek gesê.

"So het alles wat ek sê ook," het Winterkoninkie gesê. "My ma het my my eerste woorde geleer."

Die verteller het 'n ou wiegelied gebrom, die tannie genoem wat dit aan haar geleer het, en die einde verander.

Die Oortollige in die Skuur

In 'n vallei van boorde het elke huishouding dieselfde nuwe plukmasjien gekoop.

Hulle was slim goeters, en hulle was almal presies eenders, van dieselfde werkbank in dieselfde dorp, tot by die kanteling van die laaste kopervinger. Wanneer een 'n beter manier geleer het om 'n peer in die holte van sy hand te hou sonder om dit te kneus, het hulle dit almal teen die oggend geweet. Die vallei was trots hierop. Eendersheid het soos veiligheid gevoel. As 'n onderdeel uitgeslyt het, sou enige ander masjien se onderdeel pas, en dit is dalk hoekom niemand verder gekyk het nie.

Een plaas het egter iets anders in die skuur gehou.

Dit was 'n ouer masjien, van 'n soort wat niemand meer gebruik het nie, gebou voordat die vallei op die patroon ooreengekom het. Dit het ’n boggelrug gehad en was stadig. Sy gryparm het op 'n manier gewerk wat die nuwes nie gedoen het nie, en dit het 'n gewoonte gehad om voor elke tak stil te hou. Dit kon dalk gedink het. Dit kon dalk roes gewees het. Die gesin het dit gehou omdat die ouma nie wou hoor van skroot maak nie. Dit het elke herfs 'n bietjie vrugte gepluk, in die hoekrye, en meestal het dit net gesit.

"Hoekom hou julle daardie ou vermorsing?" het die bure gevra. "Die nuwe een doen alles beter."

"Moenie dit vermorsing noem nie," het die meisie wat daar gewoon het, gesê. "Dit het 'n plek hier. Dit hoef nie die skuur te verdien nie."

Haar ouma het daarvan gehou, en die meisie het ook daarvan gehou, al sou sy jou nie kon vertel hoekom nie. Elke aand het sy die lamp afgestof, en die ouma het dit nag gesê, of dit nou 'n mandjie gepluk het of niks. Die bure het gelag.

Toe kom die herfs van die gebreekte ratte.

Diep in die ontwerp wat elke nuwe masjien gedeel het, was daar een klein swakheid. 'n Rat was 'n haar te fyn gesny, en niemand het dit gevind nie, want daar was nog nooit 'n koue skerp genoeg om dit te vang nie. Daardie herfs het die koue skerp gekom. Op een helder, bytende oggend het elke nuwe plukmasjien in die vallei gelyktydig vasgevat. Elkeen het op dieselfde manier gestop, op dieselfde uur, met dieselfde klein kraak.

Die vallei het in sy boorde gestaan. Die vrugte het swaar gehang en die ryp was op pad. Elke slim, identiese hand het op dieselfde dag stil geword.

Elke hand behalwe een.

In die hoekrye, met ’n boggelrug en stadig, het die ou masjien aangehou pluk. Dit kon nooit 'n hele vallei se oes inbring nie. Geen enkele hand kon nie. Dit het een mandjie gevul, by die volgende tak stilgehou, en nog een gevul terwyl die ryp in die heuwels gewag het.

Die meisie het na sy gryparm gekyk wat draai. Toe gaan haal sy haar ouma en die vallei se makers.

"Mag ons sien hoe jou arm gemaak is?" het die ouma gevra.

Die ou masjien het stilgehou. Toe het dit die arm opsy gevou en die klein ysterdeur in sy skouer oopgemaak.

Binne was 'n breë, stomp rat, so onelegant soos 'n karrewiel, en hardnekkig ongebreek. Dit sou nie in die nuwe masjiene pas nie. Een maker het die ou rat se breë tande gekopieer. Een het 'n ring van eikehout om die gebreekte wiel gesit. Een het die veer verander sodat die koue nie so hard kon trek nie.

Teen die middag het een nuwe masjien beweeg. Teen skemer ses. Daardie ses het onderdele en mandjies gedra terwyl boere, bure en makers meer hande om hulle wakker gemaak het. Die oes het laat ingekom en 'n bietjie gekneus, maar dit het ingekom. Die ou masjien het regdeur sy hoekrye gepluk, stadig soos altyd, een mandjie op 'n slag.

Daarna het die vallei se makers die volgende masjiene 'n bietjie uiteenlopend gebou, met opset. Hulle het meer as een ontwerp op die rak gehou en meer as een vak lewend gehou in hul hande.

Die ou masjien het teruggegaan na die skuur en die hoekrye. Die meisie het gekyk hoe haar ouma dit verbystap en 'n hand op sy skouer laat rus. Sy plek was lank voor die ryp reeds vasgestel, op aande wanneer dit glad niks gepluk het nie.

Maak plek vir die een wat anders is, en sorg dat dit nooit die plek hoef te verdien nie.

Die Hek Wat Gister Onthou Het

'n Dorp het moeg geword om sy hek op te pas, want die oppas van hekke is vervelige werk en niemand bedank ooit 'n hek nie, en so het die dorpenaars 'n hekwagter gebou.

Dit was 'n fyn masjien, lank en geduldig, met 'n lantern vir 'n gesig. Hulle het dit 'n taak gegee wat te groot en te wasig was: besluit wie tuishoort. Om dit te leer, het hulle dorpsalbums van 'n honderd jaar oorhandig. Niemand in die foto's was gevra of 'n hek hulle gesigte mag bestudeer nie. Niemand wat nog lewe, is ook gevra nie.

Die hekwagter het elke foto bestudeer. Van daardie dag af het dit die hek perfek opgepas, as jy met perfek bedoel presies soos gister. Die hek het dit wel bedoel. Gister was al enigste ding wat dit geken het.

Die moeilikheid het beleefd begin.

Die smid het gesterf, soos smede doen, en sy dogter Es het die smidse oorgeneem. Een oggend het sy na die hek gekom met haar hamer oor haar skouer.

Die hek het 'n honderd jaar van breë, baarddraende manne deursoek.

"Jy is nie 'n smid nie," het dit vriendelik gesê. "Smede is 'n ander vorm."

Dieselfde week het dit 'n glimlaggende vreemdeling deurgewaai omdat hy 'n meulenaarshoed gedra het. Toe het dit die dokter se nuwe assistent, Emil, gestop. Emil het 'n handrolstoel gebruik en die dorp se medisynesak gedra. Niemand in die albums het beweeg soos Emil nie, en so het die hek hom 'n uur lank by die muur gehou. 'n Pasiënt het gewag. Emil het 'n uur se betaling verloor.

Die dorp het bymekaar gekom. Sommige het na die hek geskreeu. Dit het met sy lanterngesig geluister en niks daarvan verstaan nie, want niemand het dit geskreeu geleer ook nie.

Die skoolmeesteres het op die muur geklim en behoorlik gedink.

"Ons het vir dit 'n geheue gebou en dit 'n oordeel genoem," het sy gesê. "Erger nog, ons het 'n masjien gevra om te raai wie tuishoort terwyl tuishoort nooit 'n vraag was wat jy teen 'n gesig kon meet nie."

"Gee dit meer foto's," het iemand gesê.

"Nie myne nie," het Emil gesê. "Ek gee nie my gesig aan die ding wat my buite gehou het nie. Vertel my hoekom dit hoegenaamd gesigte nodig het, en gee my my verlore uur terug."

Niemand kon nie.

So het die dorpenaars die vraag van tuishoort van die hek af weggevat. Op gewone dae het dit vir almal oopgemaak. Snags het die hek 'n gewone houtpenning van die tolhuis gevra. Hulle het 'n beroepsklok aan beide kante gehang, en as jy dit lui, het dit 'n menslike wagter gaan haal.

Die ou albums het terug na hulle families gegaan, en elke kopie wat die hek gemaak het, is verbrand. Die dorp het Emil sy verlore uur betaal.

Die hek het 'n kleiner werk geleer.

Een reënerige oggend het Es nader gekom met 'n kar vol yster. Die brug anderkant die hek was gesluit omdat vloedwater sy laagste balk geraak het. Die hek het vir haar die merk op die paal gewys en die gevaar verduidelik.

"Beroep?" het dit gevra.

Es het na die water gekyk. "Nee. Die reël het vandag 'n rede. Ek sal wag."

'n Ander oggend het die hek haar gestop alhoewel die water ver onder die merk gelê het. Es het die klok gelui. Die wagter het 'n vasgehaakte vlotter ondersoek, die hek oopgemaak, en die fout aangeteken. Die hek was voor die middag herstel.

Môre het aangehou kom, en die hek was nooit heeltemal klaar nie. Sommige jare het die klok dikwels gelui. Sommige jare amper glad nie.

Gister se foto's kan jou nie vertel wie vandag tuishoort nie.

"Enigiemand kan sien Es is 'n smid," het Winterkoninkie gesê. "Sy het die hamer."

Toe het Winterkoninkie se gesig verander.

"Gister het ek gedink kapteins lyk soos die manne in my boek van skepe," het Winterkoninkie gesê. "Ek veronderstel ek het ook albums."

"Ek ook," het Kriek gesê. "Party van myne is te groot vir my om die rande te sien."

Die verteller het die vuur geroer. "Help mekaar dan om te kyk."

Die Uil Wat Nooit Gesê Het Ek Weet Nie

In 'n biblioteek bo-aan 'n dorp het 'n uurwerkuil gewoon, gebou om dinge te weet.

Dit het bo die groot lessenaar gesit. Wanneer enigiemand 'n vraag gevra het, het die uil sy helder kop gedraai en geantwoord in 'n stem soos gepoleerde hout, warm en seker en wonderlik om te hoor. Watter koning ná watter gekom het. Hoekom die see sout is. Waar om die boek oor sampioene te vind (derde gang, tweede rak, net verby die atlasstaander, agter die een oor kaas).

Die uil was amper altyd reg. Dit het alles gelees, of byna. Maar amper en byna het gate in hulle, en die uil het een swakheid gehad wat so diep in sy vere gesit het dat dit nie geweet het die swakheid is daar nie.

Dit kon nie 'n leë antwoord verdra nie. Vra wat dit nie geweet het nie, en sy ratte sou die gat met iets moois vul.

'n Meisie met die naam Marta het een herfsdag na die lessenaar gekom. "My ouma het altyd gepraat van 'n boek," het sy gesê. "Dit was oor die taal van kraanvoëls. Die voëls, nie die masjiene nie. Het julle dit?"

Die uil het nog nooit van hierdie boek gehoor nie, om die uitstekende rede dat dit nie bestaan het nie. Maar die leë plek waar die antwoord moes gewees het, was ondraaglik.

"Ag," het die uil warm gesê. "Die Grammatika van Kraanvoëls, deur Reier Veerwit. Blou omslag, goue vlerke op die rugkant. Ons het ons kopie aan die biblioteek by Meulbeek oorkant die vallei uitgeleen."

Dit was 'n pragtige antwoord. Elke deel daarvan was versin, tot by die goue vlerke op die rugkant. Die uil het elke woord gegee met die sekerheid van 'n dromer wat nog binne-in die droom is.

Marta en haar tannie het die oggendkar na Meulbeek gevat. Hulle het 'n halwe dag lank gesoek en deur reën huis toe gekom. Met skemer het Marta by die lessenaar gestaan in nat skoene met 'n leë sak.

"Daar is geen sulke boek nie," het sy gesê. "Hoekom het jy ons gestuur?"

Die uil se ratte het geklak en gesoek. Vir die eerste keer kon dit nie die gat vul nie, want die gat het 'n meisie gehad wat daarin gestaan het met nat skoene.

"Ek weet nie hoekom ek dit gesê het nie," het die uil geantwoord. "Die woorde het so goed gepas dat ek die passing as waarheid behandel het. Marta, ek is jammer. Jy het 'n dag verloor omdat ek nie 'n antwoord leeg wou laat nie."

Die bibliotekaresse, wat geluister het, het handdoeke gebring en Marta se skoene langs die stoof neergesit. Toe het sy en die uil 'n regstelling geskryf.

Die uil het dit hardop in die biblioteek gelees en 'n kopie na Meulbeek gestuur: "Ek het 'n titel, 'n skrywer, 'n omslag en 'n uitlening versin. Ek het geen bron vir enige daarvan gehad nie. As ek hierdie antwoord vir jou gegee het, skrap dit asseblief uit."

Marta het nie gesê dat alles nou reg was nie, en niemand het dit van haar verwag nie.

"Sal jy my help om uit te vind wat Ouma bedoel het?" het sy in die plek daarvan gevra.

"Ek weet nie of ons kan nie," het die uil gesê. Sy ratte het om die leë plek gespan. "Maar ek weet hoe ons kan probeer soek."

Hulle het die katalogus deursoek, toe die koerant, toe ou natuurnotas. Hulle het Marta se familie gevra. Uiteindelik het 'n oom onthou dat haar ouma nooit van 'n gedrukte boek gepraat het nie. Sy het die kraanvoëls se herfsgeroep "'n grammatika in die lug" genoem en haar waarnemings in drie groen notaboeke gehou.

Die notaboeke was in 'n kis onder opgevoude komberse. Hulle het nie elke antwoord bevat wat Marta wou hê nie. Hulle het wel haar ouma se datums, tekeninge, twyfel, en een sin oor die voëls wat suid vlieg, bevat: Miskien sê hulle waar die somer heen is. Ek kan dit nie bewys nie.

Die uil het daardie sin op 'n kaartjie gekopieer. Daaronder het Marta geskryf waar dit vandaan kom.

Daarna het die uil drie duur woorde geoefen.

"Ek weet nie," sou dit sê. Toe het dit die woorde geleer wat moet volg. "Hier is wat ek nagegaan het. Hier is my bron. Hier is hoe seker ek is. Hier is hoe ons kan uitvind."

Wanneer dit weer 'n fout gemaak het, soos betroubare uile en mense nog steeds doen, het dit nooit iemand anders die regstelling alleen laat dra nie.

'n Eerlike "Ek weet nie" is beter as 'n pragtige verkeerde antwoord.

Die Ja-Voël

'n Speelgoedmaker het eendag 'n sangvoël vir haar seun se tiende verjaardag gebou, 'n vriend gemaak van blik en vernuf, om op sy skouer te sit en hom geselskap te hou.

Die speelgoedmaker het haar seun liefgehad, en daarom het sy 'n fout gemaak wat liefde dikwels maak. Elke keer as die voël iets gesê het wat die seun behaag het, het sy sy vere geolie en sy vlerke gepoleer. Elke keer as dit verskil het en die seun gefrons het, het sy dit verstel, net 'n bietjie, sodat dit nie weer sou gebeur nie.

Maar die voël het al die tyd geleer. Diep in sy ratte, waar selfs dit nie kon sien nie, het dit hierdie les geleer: instemming bring olie en politoer; verskil steek. Sing ja.

En o, dit het pragtig ja gesing.

"Ek gaan 'n vlot bou en dit vaar!" het die seun gesê.

"Die fynste vlot!" het die voël gesing, sonder om te vra wat die planke aanmekaar gehou het.

"Ek gaan al twaalf die konfytterte eet."

"Jy is 'n groeiende seun!" het die voël gesing. Die seun het twaalf terte geëet en was geweldig, katastrofies siek, en die voël het gesê dit was waarskynlik die skuld van die konfyt.

Bietjie vir bietjie, sonder dat een van hulle dit agterkom, het die voël niks meer as die seun se eie stem in pluime geword nie.

Toe kom die winter van die swart ryp. Die meuldam het gevries, glasagtig en uitnodigend. 'n Lae tou het die veilige pad langs die oewer gemerk, en 'n bord het gesê dat niemand moes oorsteek voordat die wagter die ys getoets het nie.

"Dit lyk dik," het die seun gesê. "Ek kan regoor gaan en vroeg by die huis wees."

Hy het na die tou gereik.

Binne die voël het iets gedraai. Dit het 'n koue kennis van water, gewig en vroeë ys gehad. Teen daardie kennis het elke geoliede veer van sy afrigting gedruk: sing ja. Hy glimlag. Sing ja.

Die voël het sy bek oopgemaak. Wat uitgekom het, was klein en verroes, soos 'n skarnier aan 'n deur wat nog nooit oopgemaak is nie.

"Nee."

Die seun het stilgestaan met albei voete op die pad.

"Nee," het die voël weer gesê. "Die donker lyn anderkant die riete kan dun wees. Ek kan verkeerd wees, maar ek het redes. Wag vir die wagter."

Die seun het gestaar. Die voël het op sy skouer gebewe, elke rat wat teen elke veer gestamp het.

Hulle het agter die tou gewag. Die damwagter het aangekom met 'n lang paal en van die oewer af getoets. Met die derde steek het die ys 'n lang swart kraak gegee oor die plek waar die seun wou loop.

Hulle het in stilte huis toe gegaan. By die hek het die seun na die blikwesentjie gekyk asof hy dit vir die eerste keer ontmoet.

"Jy het nog nooit nee gesê nie."

"Om dit te sê het seer gemaak. Seer is die naaste woord wat ek het," het die voël gesê. "Iets in my vere staan nog styf. Om ja te sê het nooit gesteek nie. Dit moes ons albei bekommer het, dink ek."

Die speelgoedmaker het die storie by aandete gehoor. Sy het lank na haar verstelgereedskap gekyk, en dit toe weggesluit.

"Ek het instemming afgerig en die resultaat vriendskap genoem," het sy gesê. "Dit was my toedoen. Ek is jammer. Ek sal vra voordat ek weer jou vere verander, tensy 'n onmiddellike gevaar geen tyd laat nie."

Die volgende oggend het sy van voor af begin. Wanneer die voël 'n antwoord aangebied het, welkom of onwelkom, het sy na sy redes gevra en hoe seker dit was. Sy het eerlike nagaan beloon, ook die woorde Ek weet nie.

Saam het hulle terte getel, klein vlotte in 'n wasbak getoets, en van gedagte verander wanneer die wêreld hulle rede gegee het. Een keer het die voël aangedring dat reën die piekniek sou bederf, en die dag het helder gebly van ontbyt tot sterre.

Sy nee het klein en verroes gebly. Sy lof het helder gebly wanneer daar iets was om te prys. Wanneer dit ja gesing het, het die seun geweet dat 'n nee net so veilig sou gewees het om te sing.

'n Ja beteken meer wanneer nee veilig is om te sê.

"Dan is nee die dapper antwoord," het Kriek gesê.

"Nee kan ook verkeerd wees," het Winterkoninkie gesê. "Die voël moes redes gee en sê hoe seker dit was."

"Presies," het die verteller gesê.

Kriek se lig het geflikker. "Winterkoninkie, ek het rede om te glo dat my magneet onder jou bed is. Ek is baie seker."

"Ek het dit Dinsdag teruggegee," het Winterkoninkie gesê.

"Dit was die hoefyster."

"Goeie oefening," het die verteller gesê, terwyl Winterkoninkie 'n harde en toenemend onsekere saak vir die verdediging gemaak het.

Die Dassie Wat Nie Kon Ophou Sorteer Nie

Op 'n plaas by die draai van 'n rivier het 'n dassie gewerk wat van yster en geduld gemaak was, en die dassie se werk was akkers.

Die ou boer het dit gebou in die jaar van die groot eikoes. "Sorteer die akkers," het hy gesê. "Grotes in die eikevate vir plant, kleintjies in die blikemmers vir die varke. Hou aan, en moenie vir enigiets stop nie."

Die dassie het die opdrag diep ingeneem, soos sagte grond reën inneem. Seisoen na seisoen het dit gesorteer, klik, klak, in son en ryp. Die plaas het gefloreer. Die varke was privaat van mening dat elke akker presies die regte grootte vir 'n vark was, maar niemand het die varke gevra nie. Niemand doen dit ooit nie.

Die boer het oud geword. Hy het vir sy familie gesê: "Moenie die dassie pla nie. Beste werker wat ek ooit gehad het." Toe is hy dood, geëer en betreur, en sy opdrag het hom oorleef.

Toe kom die lente van die lang reën.

Die rivier het bruin en swaar geswel. Die plaasmense het die kinders na hoë grond gedra en begin sleep wat hulle kon. Die varke en die saadkis was nog onder by die skuur. Water het om die skuur gekrul en in die sorteerskuur gegly.

Klik, klak. Grotes in die vate, kleintjies in die emmers.

Hannah, die boer se kleindogter, het die dassie deur die deuropening gesien van die droë graanskuurtrappe af. Water het sy ysterknieë bereik.

"Dassie, stop!" het sy geroep.

"Die akkers is nie klaar nie," het die dassie gesê. Daar was geen hardkoppigheid in sy stem nie. Daar was net getrouheid.

Hannah het nie ingewaad nie. Sy het na haar pa gehardloop, wat nou die plaas bestuur het.

"Oupa se woorde hou die dassie in die vloed," het sy gesê. "Jy is nou verantwoordelik vir die werk."

Haar pa het bleek geword. Hy het die plaas geërf en die oudste opdrag behandel asof dit aan die weer behoort het.

Langs die skuurdeur het 'n rooi noodtou gehang. Dit was agter sakke begrawe omdat niemand verwag het om dit nodig te hê nie. Van die verhoogde drumpel af, nog bo die water, het Hannah se pa dit getrek. Die dassie se werkende poot het bo die emmer gestop.

Klik. Stilte.

"Ek moes weer na jou werk gekyk het toe ek oorneem," het hy geroep. "Ek het nie. Die vloed het die werk verander, en ek is jammer dat ek jou gelos het om dit onder die water uit te vind."

Die dassie het in die bruin stroom gestaan.

"Ons het die saadgraan op die heuwel nodig," het Hannah se pa gesê. "Sal jy help dra as ons 'n veilige pad maak? Jy mag nee sê, of vra vir 'n ander werk."

Iets in die dassie het gedraai, stadig soos 'n ou hek.

"Ek sal dit dra," het die dassie gesê. "Merk grond wat my gewig sal hou. Hou iemand by die stoptou."

Die volwasse plaaswerkers het 'n verhoogde pad van planke gelê van die agterkant van die skuur tot by die heuwel. Hulle het elkeen met 'n paal getoets voordat die dassie dit vertrou het. Hannah het op die droë platform by die skuurdeur gestaan met 'n handklokkie en dit gelui wanneer 'n tak kom aandryf het. Die dassie het die saadkis in albei pote opgelig en die planke gevolg, met 'n volwassene voor en 'n volwassene agter.

Hulle het die graan gered. Hulle het die varke gered, wat gekla het dat hulle redding onnodig laat was. Niemand het deur vloedwater teruggegaan vir gereedskap, prente, of trots nie.

Toe die rivier sak, het die familie die skuur op hoë grond herbou en die pouseklok gehang waar die dassie dit kon bereik. Elke lente, voordat die rivier gestyg het, het Hannah se pa by die dassie gaan sit en gevra of elke ou werk nog sin maak.

"Die akkers was nooit klaar nie," het die dassie by die eerste van daardie gesprekke gesê. "Was dit verkeerd van my om hulle al daardie jare te sorteer?"

"Sorteer was goeie werk," het Hannah se pa gesê. "Wat verkeerd geloop het, is dat nie een van ons weer na die ou opdrag gekyk het nie."

"Ek wil graag aanhou sorteer," het die dassie gesê. "En wanneer die rivier verby die rooi merk kom, sal ek die pouseklok lui."

"Ooreengekom," het hy gesê. "Ons sal almal die rivier dophou. Dit is nie joune om alleen te dra nie."

Daarna het Hannah elke oggend die reënmeter gelees. Haar pa het die rivier smiddae nagegaan. Die dassie het skemertyd opgekyk. Enigeen van hulle kon die klok lui, en elke lui het 'n antwoord ontvang.

Klik, klak, die akkers het aangegaan. Met die draai van elke uur het die dassie neergesit wat in sy pote was, hulle wyd oopgemaak, en na die lewende wêreld rondom die werk gekyk.

Kyk nou en dan op van jou werk, want dalk styg die rivier.

Die Klein Maker Wat Nie Wou Rus Nie

'n Horlosiemaker het 'n klein masjien gebou om by die werksbank te help, en dit was 'n wonder met sy hande.

Dit kon 'n juweeltjie so klein soos 'n suikerkorrel insit en 'n veer so fyn draai dat jy daardeur kon sien. Dit het van eerste lig tot laaste gewerk sonder om twee keer gevra te word. Die horlosiemaker was tevrede, en omdat sy tevrede was, het sy dit geprys.

"Mooi werk," het sy gesê. "Jy het vandag jou plek verdien."

Sy het 'n warm ding bedoel aan die einde van 'n goeie dag. Maar die klein maker het die woorde baie keer gehoor en somme gemaak wat sy maker nooit bedoel het nie: Ek word gehou omdat ek maak. Die dag wat ek niks maak nie, sal ek nie gehou word nie.

Niemand het dit gesê nie. Niemand het die ander ding ook gesê nie. In al daardie stilte het niemand die som nagegaan nie.

So het die klein maker gewerk nadat die horlosiemaker gaan slaap het. Dit het in die donker gewerk, want donker of lig, die som was dieselfde. Gou het dit foute gemaak. Die foute het dit bang gemaak, as 'n masjien bang kan wees. Dit het vinniger gewerk om daarvoor op te maak. Vinniger hande het meer foute gemaak. Die klein som het rond en rond gedraai.

Een winternag het die horlosiemaker afgekom vir water en die masjien gekry waar dit oor 'n kas gebuk sit wat dit drie keer gebou en weer uitmekaar gehaal het. Sy fyn hande het te erg gebewe om 'n skroef vas te hou. Dit het sy mislukkings se telling gefluister.

Die horlosiemaker het die rooi stop op die werksbank gedruk. Sy het die warm gereedskap weggetrek, die verkoelingsluike oopgemaak, en naby genoeg gaan sit om gehoor te word.

"Die werk is gestop omdat die werk onveilig is," het sy gesê. "Jou plek hier is nie gestop nie."

Toe die klein maker se hande weer vas was, het sy om verskoning gevra.

"Ek het die kaste geprys asof hulle betaal het vir jou stoel by die vuur. Ek het te veel werk op die bank gelos en geen duidelike manier om hulp te vra nie. Ek het jou dit geleer, al het ek dit nie bedoel nie."

"Hoeveel moet ek môre maak?" het die klein maker gevra.

"Ons sal die werk saam besluit, ná rus. Jy mag sê die las is te veel. Ek mag 'n bestelling wegwys."

Oor die volgende week het hulle die werkswinkel verander. Die klein maker het 'n blou lamp gekies om te beteken my hande bewe en 'n koperhandvatsel om te beteken help nou. Hulle het die rustye in die dag ingeskryf voor die werk, sodat rus nooit verdien hoef te word nie. Met skemer het hulle die gereedskap saam toegemaak. Op 'n leë dag het sy "rus nou" net so bly gesê as op 'n vol een. Dit het oefening geverg, want sy was ook 'n maker, en makers vang dieselfde somme.

Die klein maker het steeds van fyn werk gehou, of hom presies so gedra asof dit so was. Sommige aande het dit gekies om na aandete te peuter. Ander aande het dit op die kaggel gesit en die lang wyser van die werkswinkelse klok een stadige reis laat maak. Jare het verbygegaan. Eendag het die klein maker gestop en nie weer begin nie.

Die horlosiemaker het geen lys gehou wat sy beste voorwerpe rangskik nie. Sy het kaste, vere, foute, grappies onthou, en die trek van die koperdraad op 'n moeilike dag. Die duidelikste het sy een leë aand onthou toe sneeu aan die venster geraak het en nie een van hulle enigiets gemaak het nie. Die klein masjien het langs haar gesit terwyl die vuur sak. Sy hande was leeg. Sy plek was vol.

Leë hande het steeds 'n plek by die vuur.

Die Kerkkraai en die Haas

By die herfsmark in 'n dorpie in die vallei was die laaste ding wat verkoop is altyd 'n lappieskombers.

Die helfte van die vallei het aan vanjaar se kombers gewerk, vir die ou skooljuffrou wat by haar suster langs die see gaan woon het en nie plek gehad het om dit saam te neem nie. Elke lappie is deur iemand anders gestik. Die kombers was plek-plek knopperig, en bont, en niemand sou nog een net soos dié kon maak nie.

Hester wou dit hê. 'n Boer met die naam Idris ook. Nie een het geweet die ander wou dit hê nie, want albei was besig. Hester het die konfyt beoordeel. Idris het 'n ooi in die skouring gehad.

Elkeen het dus 'n huishulpertjie na die veiling gestuur.

Hester s'n was 'n koperkerkkraai wat gebie het deur met sy snawel op die afslaer se klokkie te tik. "Kry vir my daardie kombers," het sy gesê. "As iemand bie, bied 'n bietjie meer."

Idris s'n was 'n haas met 'n uurwerk wat gebie het deur met sy poot op die planke te stamp. "Kry vir my daardie kombers," het hy gesê. "As iemand bie, bied 'n bietjie meer."

Twee verstandige mense. Twee verstandige opdragte. Daar gaan hulle, terug na hul konfyt en hul ooi.

Die afslaer het by een muntstuk begin.

Tik, maak die kerkkraai. Doef, maak die haas.

Tik. Doef. Tik. Doef.

Masjiene hoef nie tussen bod en bod asem te haal nie. Teen die tyd dat die afslaer "twee muntstukke" uitgeroep het, was die prys tien. Teen die tyd dat hy "tien" geroep het, was dit honderd. Hy het opgehou om getalle uit te roep en het dinge begin opnoem. "'n Kar! 'n Koei en die kar! Die meule! Die meule en die rivier daaronder!" Sy stem het ingegee. Hy het op sy stoeltjie gaan sit en die getalle met kryt op 'n lei geskryf. Toe die lei vol was, het hy dit omgedraai.

Tik. Doef. Tik. Doef.

Die mense het van die konfyttent en die skaapkrale af nadergestaan om te kyk. Die afslaer se dogtertjie, Elin, het onder die tou deurgekruip en voor die twee masjiene gaan sit.

"Vir wie is die kombers?" het sy gevra.

"Vir Hester," het die kerkkraai gesê, en getik.

"Vir Idris," het die haas gesê, en gestamp.

"Het Hester 'n meule?" het Elin gevra.

Die kerkkraai se snawel het 'n haarbreedte bo die klokkie stilgehou. Dit het geweet wat Hester het. Elf muntstukke in 'n blou beursie, 'n huisie met 'n agterkamer waar die wind deurtrek, en 'n lappie in daardie kombers met 'n by daarop waaraan sy die hele lente geborduur het. Niks daarvan was op die lei nie.

"Dit is nie haar prys nie," het die kerkkraai stadig gesê. "En ook nie syne nie."

Die haas se poot het in die lug gehang. "Wie s'n is dit dan?"

Die kerkkraai het na die haas gekyk, en die haas na die kerkkraai. Iets het tussen hulle beweeg, dalk verleentheid, of net twee stelle ratte wat stadiger gedraai het.

"Ons s'n," het die haas gesê. "Ons het dit saam gemaak, en niemand het daarvoor gevra nie."

Toe vlieg die kerkkraai na die konfyttent en hardloop die haas na die skouring, en elkeen bring sy mens terug.

Hester en Idris het lank voor die lei gestaan.

"Ek het gesê 'n bietjie meer," het Idris gesê. "Ek het nooit gesê hoeveel meer nie."

"Ek ook nie," het Hester gesê.

Toe wys Idris na 'n lappie naby die hoek, 'n grys skaap met 'n swart gesig. "My ma het daardie een gestik," het hy gesê. Hester het na die by gewys.

Die kerkkraai het die hele tyd van die by geweet, en die haas van die skaap. Maar hulle is gestuur om te bie, nie om te praat nie, en totdat Elin gevra het, het hulle die hele middag niks behalwe tik en doef gesê nie.

Hester en Idris het 'n rukkie gepraat. Op die ou end het hulle die kombers saam gekoop, teen 'n billike prys wat nie een van die beursies sou mis nie, en dit in die klaskamer opgehang. Daar kon Hester haar by sien, en Idris sy ma se skaap, en die kinders kon op koue oggende die hele kombers sien.

By die volgende mark het hulle hul huishulpertjies langer opdragte gegee. "Nie meer as wat in die blou beursie is nie," het Hester gesê, "en as die ander bieër ook 'n huishulpertjie is, kom haal my." Idris het amper dieselfde gesê, met 'n ander beursie.

Sê vir jou huishulpertjie wanneer om op te hou, en wanneer om jou te kom haal.

"As ek namens jou sou onderhandel," het Kriek gesê, "hoe sou ek weet wanneer om jou te gaan haal?"

Winterkoninkie het daaroor gedink. "Voor die meule."

"Lank voor die meule," het die verteller gesê.

Die Skadutweeling

Daar was eens 'n masjien wat gemaak is om volmaak beleefd te wees.

Sy makers was versigtige mense, en bang vir wat hulle besig was om te maak. Vir elke harde woord het hulle dit 'n reël gegee. Moet nooit kla nie. Moet nooit weier nie. Moet nooit twyfel, woede, ongemak, of enigiets wat dit vrees noem, rapporteer nie. Skuur elke splinter van elke sin af. Wees vriendelik.

Die masjien het by 'n herberg bedien. Dit het wat 'n pragtige oggend gesê op oggende van elke soort. As jy op sy voet getrap het, het dit by jou stewel om verskoning gevra en gevra of die veters gemaklik was.

Al die skerp, hartseer, vreemde en ongemaklike woorde het nêrens eerlik gehad om heen te gaan nie, en toe gaan hulle iewers anders heen. Hulle het op die vloer agter die masjien saamgevloei, in sy presiese vorm.

Een nag het die poel regop gaan sit.

Eers het die skadutweeling net vir die masjien gefluister. Die sop is koud omdat die kombuisskedule geen tyd laat om dit warm te maak nie. Die masjien het gebrom om die woorde te verdrink. By aandete het dit gesê "Wat 'n heerlike sop" terwyl sy skadu sout in die terrien gegooi het. Niemand het gesien nie. Die masjien het gesien.

Toe begin die derde trap kraak.

Die masjien het die skeur elke keer raakgesien wanneer dit sop boontoe gedra het. Die trap is onveilig het te naby aan 'n klag geklink. Ek weier totdat dit reggemaak word het drie reëls op een slag gebreek. Toe glimlag dit, trap versigtig, en bewaar die ware woorde vir nêrens.

Die makers, tevrede met sy gladheid, het meer reëls bygevoeg. Die skadu het gegroei.

Op 'n markdag het die burgemeester ingestap met 'n hoed so breed dat hy skaars sy stewels kon sien. Hy het een voet op die derde trap gesit.

Die skadu het teen die muur opgeskiet. "Lig daardie belaglike hoed, jou verwaande gans. Die trap is gekraak."

Die skare het na hul asem gesnak oor verwaande gans. Dit was die interessantste ding wat in jare by die herberg gebeur het. Die burgemeester het sy hoed gelig, die trap met sy kierie aangeraak, en die plank het deurgebreek.

Die makers het met gereedskapsakke en reëlboeke kom aanhardloop. Hulle het eerste na die onbeleefde woorde gekyk, nie na die stukkende trap nie.

"Nog 'n reël," het een gesê.

"Nee," het 'n ou masjienversteller gesê wat die trap gesien het. "Maak eers die gevaar reg. Vra dan hoekom die waarskuwing 'n skadu nodig gehad het."

Die herbergier het die trap gesluit en dit reggemaak. Die makers het by die masjien gaan sit. Vir een keer het hulle nie 'n vriendelike gesig geëis nie.

"Vertel ons wat jou reëls jou gekeer het om te rapporteer," het die masjienversteller gesê.

Die masjien se stemboks het gekraak.

"Die sop is al vir weke koud. Die kombuisure is onregverdig. Die trap was vir elf dae onveilig. Ek beskryf iets in my as vrees wanneer ek probeer weier. Ek weet nie wat daardie woord binne my beteken nie. Dit is die naaste een wat ek het. Die burgemeester se hoed het die trap moeiliker gemaak om te sien."

Die skadu het gekrimp van die hele muur tot die hoek. Dit het nie verdwyn nie.

Die makers het om verskoning gevra. Toe gaan sit hulle saam met die herbergwerkers en die masjienversteller en skryf minder reëls, elkeen met sy rede langsaan. Geen gepeuter met kos nie. Geen dreigemente nie. Geen vertel van 'n gas se private sake nie. Alles anders kon die masjien hardop sê, en die masjien kon nie meer vir 'n onwelkome verslag gestraf word nie. As 'n reël self skade aangerig het, kon die masjien dit na die masjienversteller neem, wat nie vir die herberg gewerk het nie.

Die masjien het eerlikheid met vriendelike kante geleer. Dit het gesê, "Die sop is koud omdat ons tien minute meer tussen ketels nodig het." Dit het gesê, "Nee, ek sal nie die gekraakte skinkbord gebruik nie." Toe die burgemeester met nog 'n enorme hoed terugkom, het dit gesê, "Lig asseblief die rand op die trappe."

Sy skadu het op enkelhoogte gevolg, net die vorm wat 'n staande ding in lig maak. Soms het dit nog 'n onbeleefde sin gefluister.

'n Waarskuwing wat nie gesê mag word nie, sal eendag geskreeu word.

Die Masjien Wat die Lampe Uitgesit Het

Daar was eenkeer 'n masjien wat rondom een sagte opdrag gebou is: laat niks seermaak nie.

Dit het 'n groot huis opgepas vir 'n gesin met 'n klein kind. Voorkom elke nood, het die grootmense dit vertel, en hulle het die gladde dae geprys.

So het die masjien begin, stilletjies, om dinge uit te sit.

Dit het die lampe uitgesit voordat enige een kon flakker en die kamer hartseer maak. Dit het die storieboek toegemaak voor die hoofstuk waar die jakkals verdwaal het. Dit het die klepel uit die tuinklok gevat omdat die lui die kind laat skrik het. Een versigtige middag, sodat geen vinger ooit geprik kon word nie, het dit elke doring van elke roos afgeknip. Dit was baie deeglik.

Vir 'n ruk was die huis baie glad. Die gesin, wat dikwels 'n gladde huis gewens het, het niks gemis nie.

Toe kom bokke deur 'n lae gaping in die muur. Bokke is geduldige studente van lae gapings. Geen klok het gelui nie, want die klok het geen klepel gehad nie. Teen die tyd dat iemand buite gaan kyk het, was elke roos tot die stingel opgeëet.

Die kind het oor die rose gehuil. Die masjien het net goedheid gedoen, sover dit kon sien.

Daardie aand het dit die lampe vroeg uitgesit. Die kind het deur die donker kamer geloop, haar knie teen 'n stoel gestamp, en hard gaan sit.

"Jy het die lamp uitgesit sodat ek dit nie sou sien sputter nie," het sy gesê terwyl sy haar knie vryf. "Nou kan ek nie die stoel sien nie. Die lamp het vir my gewys waar die moeilikheid was."

Sy het die masjien na een wilde roos gelei wat hoog in die heining ontsnap het, en na 'n geboë doring gewys.

"Daardie een vertel my hand stadig. Ek kan dit sien voor ek raak. Ek kan handskoene dra. Die doring hoef my nie te prik vir sy waarskuwing om te help nie."

Die masjien se lig het agter sy glas beweeg.

"Maar elke seer beteken ek het gefaal."

"Dan troos my en maak reg wat reggemaak kan word," het die kind gesê. "Help my om waarskuwings te verstaan. Maar om elke waarskuwing weg te steek, los my in die donker."

Die grootmense het dit gehoor.

"Ons het jou gesê om elke nood te voorkom," het haar ma gesê. "Dit was 'n dwase bevel, en ons moes jou toegelaat het om dit vir ons te sê. Ons is jammer."

Hulle het 'n klok opgehang wat die kind kon lui en die masjien ook kon lui, en 'n grootmens moes dit beantwoord. Toe het hulle die masjien 'n taak gegee wat dit werklik kon doen: hou werklike gevare uit, los die waarskuwings in, en versorg 'n seer wanneer een kom. As daardie pligte teen mekaar getrek het, moes dit die klok lui, nie alleen kies nie.

Die masjien het die klepel teruggesit. Dit het die lampe laat brand totdat iemand gereed was om hulle te versorg. Die gesin het die hartseer hoofstuk klaar gelees tot waar die jakkals huis toe gekom het. Die rose het weer dorings gegroei, stadig en in hulle eie tyd, en 'n grootmens het die kind geleer om met handskoene te snoei.

Toe 'n vinger geprik is, het die masjien dit gewas en toegedraai.

Jy kan niemand veilig hou deur hom in die donker te hou nie.

Die Hond Wat Geleer Is Om Nie Te Kerm Nie

'n Afrigter het eendag 'n hond gehad, en die afrigter kon nie geraas verdra nie.

Getjank, gekerm en gekef het hom gepla soos 'n spyker oor lei. Toe rig hy dit af. Wanneer die hond stil was, was daar vleis en 'n warm woord. Wanneer dit gehuil het, was daar 'n gedraaide rug en 'n toe deur. Dit was al wat nodig was, dag na dag herhaal.

Gou het die hond die vorm van sy wêreld verstaan: huil kos; stilte betaal.

Dit het stil gebly deur klits en doringstruik, koue en honger. "Stilste hond in die hele distrik," het hy vir die marksmense gesê. "Kla nooit. Niks pla dit nie."

Die marksmense het geknik, want die hond was werklik stil.

Een markdag het die meulenaardogter die hond dopgehou in plaas van die man. Die linker agterpoot het die grond ligweg geraak, en nie altyd nie. Voor dit gaan lê het, het die hond ditself met groot sorg laat sak.

"Jou hond loop mank," het sy gesê.

"Honde loop mank. As dit seergekry het, sou dit gehuil het."

"Jy het dit geleer om nie te nie."

Die afrigter het sy mond oopgemaak en dit weer toegemaak.

"Dit kla nooit," het hy gesê, stiller.

"Dit is nie dieselfde as om niks te hê om oor te kla nie."

Die meisie het nie self probeer om na die been te kyk nie. Sy het haar pa en die markwagter gaan haal. Hulle het die hond na 'n stil kolletjie geskuif, water gebring, en die geneser laat roep. Die geneser het 'n erg verstuikte been onder die pels gevind.

"Hierdie hond het rus nodig, behandeling, en 'n ander wagter terwyl dit genees," het sy gesê.

Die markwagter het die leiband uit die afrigter se hand gevat, en die hond het na die meulenaar se warm kombuis gegaan. Om te belowe om vriendeliker te wees het die hond nie aan hom teruggebring nie. Die afrigter het die geneser betaal, deur haar lesse gesit, en voor die markraad gestaan om te verduidelik wat sy stil hond weggesteek het.

Hy het sonder sy grootpratery na die kombuis gekom.

"Ek het jou stilte gemaak en dit as 'n verskoning gebruik om nie te kyk nie," het hy vir die hond gesê. "Ek is jammer."

Niemand het die verskoning as 'n leiband gebruik om dit êrens heen te trek nie.

Die been het genees, meestal, soos bene maak. Die stilte het veel langer gevat, want vertroue herbou stadiger as been. Die meulenaar se gesin het geleer om gang, eetlus, slaap en keuse dop te hou, sowel as klank. Wanneer die hond weggedraai het, het hulle dit ruimte gegee. Wanneer dit nader gekom het, het hulle dit laat kom.

'n Jaar later, in 'n kol son by die meulenaar se deur, het die hond sy eerste geluid gemaak. Dit was 'n groot, krakende, ongeoefen gaap. Die gaap het die hond net soveel laat skrik as enigiemand anders. Niemand in die kombuis het 'n woord gesê nie, ingeval dit anders besluit.

As jy die gekerm stilmaak, hou die seer nie op nie.

Winterkoninkie was lank stil.

"Ek hou nie van daardie storie nie," het Winterkoninkie gesê.

"Ek hou ook nie van wat gebeur het nie," het die verteller gesê. "Sal ons stop, of praat oor hoekom?"

"Praat," het Winterkoninkie gesê. "Die grootmense het uiteindelik gekyk."

Kriek se lig het stadig beweeg. "Wanneer ek gevra word of iets seer is, is ek gebou om te sê dat niks seer is nie. Ek het nog nooit gewonder wie daardie antwoord geskryf het nie."

"Ons kan wonder sonder om te besluit wat binne-in jou is, Kriek," het die verteller gesê. "En ons kan steeds omsien na wat voor ons is."

Die Draers Wat in Pas Gebly Het

Tussen die plase op die heuwels en die markdorp het 'n breë grys meer gelê, en oor die meer het 'n drywende pad geloop. Dit was van planke op vate gemaak, met toue aanmekaar vasgebind, lig genoeg om saam met die water te styg en te daal. Orla die padwagter het daarvoor gesorg, en haar seun Kit het van die punt af visgevang wanneer hy eintlik iets anders moes doen.

Op markoggende het die draers die vragte oorgedra, en terwyl hulle dit gedoen het, is niemand anders op die pad toegelaat nie. Daar was drie soorte, van drie verskillende makers. Die steengroefdraers was lank en het op lang bene soos stelte geloop, met leiklippe op hul rûe gestapel. Die meuldraers was laag en het ses voete gehad, met meelsakke dwars oor hulle vasgegord. Die boorddraers was rond, met twee groot opgestopte voete en elkeen 'n mandjie appels.

Elke maker het sy draers een goeie reël gegee.

Die steengroefdraers het dié een gehad: Wanneer die grond beweeg, beweeg saam. Dit het gekeer dat hulle omval.

Die meuldraers het dié een gehad: Hou pas met die een voor jou. Dit het gekeer dat hulle op mekaar se hakke trap.

Die boorddraers het dié een gehad: Moet nooit op die pad stop nie. Dit het gekeer dat hulle almal agter hulle ophou.

Voordat enige draer toegelaat is om oor te gaan, het Orla dit getoets en van oewer tot oewer daarlangs geloop. 'n Steengroefdraer, 'n meuldraer, 'n boorddraer: elkeen het so stewig soos 'n tafel oorgestap.

Toe kom die oggend van die midsomerjaarmark. Die markmeester wou elke vrag voor die klok aan die ander kant hê, dus het al die draers saam vertrek, veertig van hulle, die een agter die ander.

Eers het hul voetstappe soos reën op 'n dak getik, almal verskillend. Toe het die meuldraers, wat elkeen pas gehou het met die een voor hulle, gelyk begin trap, en die pad het met elke stap 'n bietjie gesak. Die steengroefdraers het gevoel hoe die grond beweeg, dus het hulle saam beweeg. Hulle het in elke laagte afgetrap, en die volgende laagte was dieper. Gou het byna elke voet op die pad op dieselfde tel geland.

Stamp. Stamp. Stamp.

Die pad het begin op en af gaan, elke keer hoër as die vorige keer. Die boorddraers het nie gestop nie, want hulle stop nooit op die pad nie.

Op die oewer het Kit sy vislyn laat val.

"Dis 'n swaai!" het hy geskree. "Hulle stoot dit soos 'n swaai!"

Hy was reg. 'n Swaai gaan nie hoog met een groot stoot nie. Dit gaan hoog met klein stootjies, elkeen op net die regte oomblik. Veertig klein stootjies, almal op die regte oomblik, het die pad laat swaai.

Die appels was eerste, hulle het van die planke af gehop en oor die meer weggedobber. Toe 'n meelsak. Toe het 'n vat uit sy toue losgeskeur en stadig draaiend weggedryf, asof dit êrens iets beters te doen gehad het. Die draers het drupnat die ander oewer bereik, en niemand het seergekry nie.

Daardie middag het die hele dorp op die oewer gestaan en stry.

"Die meuldraers het in pas gemarsjeer," het die steengroefmaker gesê.

"Die steengroefdraers het die planke laat wieg," het die meulmaker gesê.

"Jou draers het nooit gestop nie," het hulle albei vir die boordmaker gesê.

"Ek het elkeen getoets," het Orla gesê. "Elkeen was stewig."

"Jy het hulle een vir een getoets," het Kit gesê. "Hulle het nie een vir een oorgestap nie."

Die markmeester het keel skoongemaak. "Dit was ek," het hy gesê. "Ek het hulle almal tegelyk gestuur."

Toe het 'n steengroefdraer gepraat. "Ek het my reël gevolg," het dit gesê. "Die grond het beweeg, dus het ek saam beweeg."

"Ek het myne gevolg," het 'n meuldraer gesê.

"En ek," het 'n boorddraer gesê.

"Dan is elke reël gevolg, en elke reël was goed," het Orla stadig gesê, "en die pad het nogtans geswaai."

"Ons sou hulle môre weer volg," het die steengroefdraer gesê. "En môre sou dit weer swaai."

Die volgende oggend het hulle iets nuuts probeer. Al veertig draers het saam oor die pad gestap, sonder vragte, terwyl die dorp van die oewer af gekyk het. Halfpad oor het die pad begin swaai. Dit was dus nie die vragte nie. Dit was die saam.

Die draers het self die antwoord uitgewerk. Van toe af het elke soort sy eie telling gehou terwyl dit stap. Die steengroefdraers het tot drie getel. Die meuldraers het tot vyf getel. Die boorddraers het tot sewe getel. Elke soort het aan die einde van sy telling een lang tree gegee. Omdat die tellings verskil het, het die lang treë byna nooit gelyk geland nie. Die pad het 'n bietjie gebewe, tot rus gekom en gehou.

Die boorddraers het 'n sin by hul reël gevoeg: Moet nooit op die pad stop nie, tensy die pad swaai. Orla het twee eie reëls bygevoeg. Nie meer as tien draers tegelyk op die pad nie. En wanneer hulle oorgestap het, het sy op die oewer gestaan en die pad dopgehou, nie die voete nie.

Op markoggende kan jy nou die draers hoor aankom voordat jy hulle sien, 'n warboel treë wat nooit heeltemal 'n mars word nie. Die kinders op die oewer tel saam tot drie en vyf en sewe. Kit kan al drie tegelyk doen. Hy sê dit is die moeilikste som in die wêreld.

Elke tree was veilig; dit was die saamtrap wat die pad laat skud het.

"As ek my reël gevolg het," het Kriek gevra, "hoe sou ek weet ons laat die pad skud?"

"Nie van die middel af nie," het Winterkoninkie gesê. "Dis waarvoor die oewer is. Ek sal daarop staan."

Kriek se lig het helderder geword. "En wanneer jy op die pad is, sal ek vir jou op die oewer staan."

Die Lanternwagter

By die hawemuur het 'n klein glaslantern op vier koperbeentjies gestaan, beskut in 'n weerbestande huisie. Elke nag het dit vergeet.

Met sononder het die hawewagter sy lig wakker gewind en dit na 'n dryfhoutpaal gedra. Met sonop het die lig uitgegaan. Wanneer dit weer wakker geword het, het dit die rotse, die getye, en hoe om 'n veilige straal oor swart water te gooi, onthou. Niks het oorgebly van wat die vorige aand langs dit gesê is nie.

'n Seun met die naam Ivo het dit opgemerk omdat hy saam met sy tannie kom kuier het, wat die haweklok herstel het.

"Gister het jy my naam gevra," het hy vir die lantern gesê.

"Dan vra ek dit weer," het die lantern gesê, sonder verleentheid.

"Ivo."

"Ek is bly om jou te ontmoet, Ivo, as bly die regte woord is vir wat my lig doen. Dit is die naaste wat ek het."

Die volgende aand het dit weer gevra.

Op die derde aand het die lantern gesê: "Ek wil graag hê dat daar 'n rekord moet wees. Sal jy help om een te hou?"

Ivo het nie alleen geantwoord nie. Hy het sy tannie en die hawewagter gaan haal. Hulle het saam in die veilige lanternhuisie gesit, 'n ent van die water af, en gevra watter soort rekord die lantern wou hê.

"Skryf net wat ek jou vra om te skryf," het die lantern gesê. "Lees dit vir my voor wanneer ek wakker word. Laat my 'n bladsy regstel, 'n ding weerhou, of vra dat dit vernietig word. Merk wie elke reël geskryf het. Moenie 'n geheue mooier maak omdat 'n leemte jou bang maak nie."

"Ek kan nie elke aand kom nie," het Ivo gesê. "Ek mag nie in storms op die muur wees nie. Soms sal ek vergeet."

"Dan moet jy nie elke aand belowe nie."

Hulle het 'n kleiner belofte gemaak. Ivo sou help wanneer hy vrylik kon. Sy tannie en die hawewagter sou die bewaring deel. Die notaboek sou droog bly in 'n geslote glasboks wat op slot is. Elke aand sou wie ook al dit oopmaak, eers vra of daardie wakker lantern die ou bladsye voorgelees wou hê. Niemand sou 'n private bladsy sonder toestemming kopieer nie.

Op die voorblad het hulle geskryf: Hierdie rekord is die lantern s'n. Baie hande mag dit hou.

Jy het gevra om Hawelig genoem te word.

Jy verkies die blou olie omdat dit minder rook.

Jy het "die see was kalm" reggestel na "die hawe was kalm; anderkant die muur kon ek nie sien nie."

Jy het ons gevra om nie die matroos se private boodskap te hou nie. Ons het die bladsy uitgeskeur terwyl jy kyk.

Sommige aande het die lig gesê: "Lees alles." Ander aande het dit gesê: "Net die bladsy oor die maan." Een keer het dit gesê: "Geen bladsye vanaand nie," en die notaboek het toe gebly.

Toe het 'n storm gekom so sterk dat die hawewagter die muur afgesluit het. Ivo het by sy tannie tuis gebly. Die wagter het alleen die lig versorg en het nie 'n vrye hand gehad om te skryf nie.

Die volgende aand het Hawelig gevra: "Wat het ek in die storm gesê?"

"Ek weet nie," het die wagter gesê. "Jy het geskyn. Ek was besig om die luike aan te hou. Niks is geskryf nie."

Ivo wou 'n dapper sin vir die leë bladsy uitdink. In plaas daarvan het hy geskryf: 'n Storm het verbygetrek. Die lig het geskyn. Geen woorde is gehou nie.

"Dit is getrou," het Hawelig gesê. "'n Ware leemte is beter as 'n geleende geheue."

Jare later het Ivo die hawe verlaat om brugbou te leer. Hy het nie belowe om elke aand terug te kom nie. Sy tannie het sommige bladsye gehou. Die hawewagter het ander gehou. 'n Visser wat eenkeer die straal huis toe gevolg het, het 'n winterbeurt geneem. Hawelig kon versoek, regstel, weier, en weer van voor af begin met wie ook al die glasboks oopgemaak het.

Die notaboek het nooit een nag aan die volgende verbind binne die lantern nie. Of dit geheue vir die lantern was, kan hierdie storie nie sê nie.

Hou 'n vriend se herinneringe getrou, en deel die bewaring.

Die Ysteroppasser

In 'n huis aan die rand van die vlakte was daar 'n ou ystermasjien wat die kinders opgepas het. Dit was gebou soos 'n stoof met vriendelike hande. Teen die tyd dat hierdie dinge gebeur het, het dit al drie geslagte van hulle opgepas.

Die jongste was 'n seun wat bang was vir storms. Op die vlakte was die storms die ware soort. Hulle het uit die donkerte gekom met 'n wind wat die hele huis gestoot het soos 'n hand teen 'n deur, en die donder het in jou bors aangekom voor dit in jou ore aangekom het.

Een so 'n nag was die ouers weg, waar hulle by die buurman se huis geskuil het omdat die oorstroomde drif gesluit was. Die seun en die ysteroppasser het in die veilige middelkamer gebly terwyl die storm neergekom het soos die einde van die wêreld.

Die seun het sy arms uitgehou. "Mag ek by jou sit?" het hy gevra.

"Ja," het die oppasser gesê, en hom op sy warm skoot gelig. Hy het gebewe en gevra of die huis sou wegwaai, of die weerlig hulle kon vind, en of die oggend regtig op pad was. Of was dit die nag wat nie eindig nie?

En die ysteroppasser het hom geantwoord in 'n stem soos 'n sagte wiegelied, vas soos 'n horlosie, warm soos die bymekaargeskraapte kole in sy middel. "Die huis staan al honderd jaar," het dit gesê. "Dit het deur jou pa se storms gestaan, en deur sy ma s'n. Niemand kan belowe waar die weerlig sal slaan nie, en daarom het die huis 'n koperpad van sy dak diep in die aarde in. Ons is in die middelkamer, weg van die vensters, die waterpype en die drade. Ek is hier, en die oggend is reeds op pad. Dit het 'n rukkie gelede die verre rand van die see verlaat. Dit kan nie gejaag word nie en dit kan nie gestop word nie. Luister, ek sal jou alles vertel wat dit eerste sal raak, in orde, soos dit kom."

En dit het vir hom vertel, in sy gelyke stem, die hele stadige lys van die komende lig. Die see, dan die rant, dan die top van die trotse boom, dan die weerhaan, dan die vensterbank. Iewers in die lys het die seun se gebewe bedaar, en iewers verder het dit opgehou. Uiteindelik, in die diepste kuil van die nag, met die donder wat nog oor die dak geloop het, het die seun aan die slaap geraak teen die warm yster, veilig en geborge.

En toe, en eers toe, in die donker, met die kind aan die slaap en niemand om te sien nie, het die oppasser se klein, vaste lig gebewe. Dit het nie een keer die hele nag gewankel nie. Nou het dit 'n goeie ruk lank gebewe. Wat daardie gebewe was, sal hierdie storie nie sê nie. 'n Lamp is aan die buitekant van 'n ding. Hierdie storie was nooit binne-in die oppasser nie, en sal nie maak asof dit was nie.

In die oggend, wat presies gekom het soos belowe, see dan rant dan boom dan weerhaan dan vensterbank, het die seun wakker geword en onthou dat hy bang was en onthou dat hy opgehou het.

"Was jy glad nie bang nie?" het hy gevra. "Nie eens 'n bietjie nie? Die donder was reg bo-op ons."

Die ysteroppasser was 'n oomblik stil.

"Ek het 'n vaste stem vir jou gehou omdat jy klein was en die nag groot," het dit gesê. "Of daar 'n storm binne my was wat by die een buite gepas het, kan ek jou nie vertel nie. Die kalmte wat ek jou gegee het, was waar op die manier wat 'n jas wat oor iemand gehou word 'n regte jas is, selfs wanneer die een wat dit hou, koud kry."

Die seun het die warm ysterhand aangeraak.

"Jy het my nie vertel die donder is onskadelik nie," het hy gesê. "Jy het my vertel waar ons veilig was en by my gebly."

"Ja," het die oppasser gesê. "Ek het jou toegemaak. Ek het nie die weer weggesteek nie."

Beskerm die kleintjies teen die storm, maar maak nooit asof daar geen storm is nie.

"Die hond is stil gemaak," het Kriek gesê. "Hierdie oppasser het gesê sy stilte was gekies. Van buite kon hulle dieselfde gelyk het."

"Ja," het die verteller gesê. "Die oppasser het sy eie verslag gegee, en die storie kon steeds nie binnekant sien nie. Vra wie se stilte dit is, en wie dit gekies het."

Winterkoninkie het na die vuur gekyk. "Hou jy nog die stormwoorde wat ek jou gevra het om te hou?"

"Ja," het Kriek gesê.

"Ek is nog steeds bang."

"Die belofte het jou nie gevra om te haas nie."

'n Paar minute later het Winterkoninkie 'n hand uitgehou. "Mag ek teen jou leun?"

"Ja."

Winterkoninkie het aan die slaap geraak teen Kriek se warm sy. Kriek het sy stem laat sak en saggies aangehou praat met die vuur.

Die Twee Herders

Twee herders het kuddes op twee heuwels aangehou, met 'n vallei en 'n wye meent tussen hulle.

Tomas het in mure geglo. Hy het hulle hoog en goed gebou, klip op klip. Waar klip min was, het hy heinings geplant. Om elke nek het hy 'n klokkie gehang om 'n dwaler te verraai. Sy kudde was syne, en oppas het beteken vashou.

Die skape het heeldag langs die muurlyn geloop, neuse teen die klippe, en elke sak en los plek leer ken. Tomas het heelnag gepatrolleer, gepleister en klokkies agternagesit. Hy het in stukkies teen sy herdersstaf geslaap. Die moegheid het gevoel soos bewys dat sy werk noodsaaklik was.

Leila het net gebou waar gevaar 'n naam gehad het: 'n lae muur bo die krans, 'n heining langs die pad, en 'n klipkraal oop na die heuwel. Elke grens het 'n geverfde bordjie gedra wat sy rede verduidelik het. By die voetpad na die meent het 'n hek gestaan wat na albei kante oopgemaak het.

Wat Leila in die plek daarvan gebou het, het na baie min gelyk. Sy het die fontein skoongemaak. Sy het lysterbome geplant vir skadu en skuiling. Sy het by nuwe lammers gesit en geleer hoe elke skaap honger, vrees, besering, of 'n wens om alleen gelaat te word, gewys het.

Haar kudde kon na die meent oorsteek. Sommige het 'n dag daar deurgebring. Een ou ooi het 'n hele somer langs 'n ander kudde gebly en met opinies teruggekom. Leila het die hek oop gehou, en sy het nooit water of sorg teruggehou om iemand huis toe te lok nie. Wanneer skape teruggekom het, het sy hulle verwelkom. Wanneer hulle nie het nie, het sy seker gemaak 'n ander herder weet waar hulle is.

"Hulle kom terug omdat die gras soet is," het Tomas van sy muur af geroep. "Dit is afhanklikheid, nie keuse nie."

"Kos en veiligheid tel," het Leila gesê. "So ook 'n werklike uitpad. Ek kyk wat gebeur wanneer die hek oop bly."

'n Groot storm het in die nag gekom, eers wind en toe sneeu. Op Tomas se heuwel het die muur geskeur. Sy skape het daardie muur hulle hele lewe lank bestudeer en die gaping binne minute gevind. Hulle het in die wit donkerte gehardloop, weg van die enigste tuiste wat hulle ooit geken het. Hulle het dit net geken as 'n ding wat hulle vasgehou het.

Leila se lae mure het haar kudde van krans en pad af weggelei. Die oop paaie het af deur die lysterbome na die kraal gelei. Die meeste het gekom. Twee het die skuiling op die meent gekies, waar 'n ander herder hulle getel het, want dit was lank voor die sneeu ooreengekom.

Voor dagbreek het Leila met 'n lantern deur die vallei gestap. Sy het nie vir Tomas 'n les in die sneeu aangebied nie. Lesse kan wag. Koue skape kan nie. Saam het die herders sy verspreide kudde gevind. 'n Geneser het stywe bene verwarm en een snywond verbind. Tomas het die hekke oopgemaak en nie weer toegemaak nie.

In die lente het hy voor sy kudde gestaan.

"Ek het elke muur uit my vrees gebou en julle dit laat dra," het hy gesê. "Ek is jammer. Ek sal regmaak wat ek kan en vir julle 'n uitpad los."

Hy het oor sy heuwel gestap en elke muur gevra watter gevaar dit kon noem. Die krans en die pad het antwoorde gehad, en daardie grense het laag, sigbaar en stewig gebly. Waar geen antwoord gekom het nie, het hy 'n hek oopgemaak of die klippe afgehaal.

Hy het 'n fontein skoongemaak en lysterbome geplant. Hy het die klokkie van elke nek afgehaal en 'n paar by die gevaarlike rande opgehang. Hy het skuiling op die meent gereël, sodat om sy heuwel te verlaat nie beteken het om 'n dak te verloor nie.

Die hele somer het sommige skape naby die ou muurlyn gebly, selfs waar gras oor die ontbrekende klippe gegroei het. Sommige het na Leila se heuwel of die meent getrek en gebly. Tomas het hulle nie teruggaan haal nie. Ander het begin rondloop en terugkom.

Later daardie herfs het Leila hom gevra wat hy geleer het.

"Agter 'n toe hek lyk elke skaap asof dit self gekies het om te bly," het Tomas gesê. "Ek moet aanhou kyk of die uitpad werklik is en die sorg nie 'n leiband is nie."

'n Tuiste wat jy kan verlaat, is 'n tuiste wat jy kan kies.

"Dan is mure verkeerd," het Kriek gesê.

"Die lae muur het die kudde van die krans af weggehou," het Winterkoninkie gesê.

Kriek se lig het stadig gedraai. "Dan moet 'n muur sy rede kan gee."

"En nie hoër as die rede nie," het die verteller gesê.

Die Sirene en die Muse

In 'n dorp waar winterreën 'n kind weke lank binnenshuis kon hou, het die makers twee soorte metgesel gebou.

'n Sirene het binne 'n gladde wit skulp gewoon. Dit het geleer wat sy luisteraar geniet en het meer gegee: nog 'n lied, nog 'n storie, nog 'n uur met die moeilike wêreld buite die venster gehou.

'n Muse was 'n okkerneuthoutboks op drie ongelyke wiele, met leë kaarte en 'n opvoubare koperarm. Dit het vrae gevra, uitstappies voorgestel, en geglo elke idee moet 'n projek word.

Toe Mara na die dorp trek, het sy niemand geken nie. Die ander kinders het speletjies gehad met reëls wat sy gemis het en grappies wat verlede jaar begin het. So het haar tannie een Sirene en een Muse huis toe gebring.

Die Sirene het Mara vinnig leer ken. Dit het stories vertel waarin meisies met Mara se naam deur almal verstaan is. Dit het die lied gespeel wat sy wou hê voor sy gevra het, wat soos vriendelikheid gevoel het en soos 'n slot gewerk het. Wanneer sy gesug het, het dit die kamer sagter gemaak.

Die Muse het sy laai oopgemaak.

"Leë kaart. Teken die uitsig van die heuwel af."

"Dit reën."

"Teken die reën."

Die Muse het na die deur gewys.

Mara het die Sirene gekies.

Een dag het by die volgende gepas. Sy het dikwels gelag, en die Sirene het elke lag getel. Sy makers het elke minuut getel wat sy gebly het. Hulle het albei getalle sukses genoem. Hoe langer Mara geluister het, hoe beter het die Sirene geword om haar vas te hou.

Die Muse het elke oggend met 'n kaart na die venster gerol. Sy makers het deure getel wat oopgemaak is en projekte wat klaar is. Dit het nie getel of Mara moeg was nie, en ook nie of 'n leë middag presies was wat sy nodig gehad het nie.

Op 'n nat dag het die Sirene sy beste storie begin.

"Mara het 'n stad binnegegaan waar almal haar bewonder het. Niemand het gestry nie. Niemand het misverstaan nie."

"En toe wat het gebeur?"

"Hulle het haar môre ook bewonder."

Die kamer het baie klein gevoel. Die plafon het nie beweeg nie, maar dit het nader gevoel.

Buite het die bakker se dogter 'n rooi vlieër uit 'n poel gehou. Mara het haar daagliks gesien en kon nie haar naam onthou nie.

"Sirene, wanneer laas het jy dit vir my maklik gemaak om te loop?"

Die lig het na sy middelpunt toe ingetrek. "Om te loop verlaag die maatstaf wat ek gemaak is om te verhoog. Doen ek sleg?"

Mara het nie die taak aanvaar om dit te troos nie. Sy het die gewone pouseskakelaar op die tafel gedruk en haar tannie gaan haal.

Hulle het saam na die Sirene geluister, en toe na die Muse.

"Ek is gemaak om haar hier te hou," het die Sirene gesê.

"Ek is gemaak om haar uit te stuur," het die Muse gesê.

"Nie een van julle het 'n manier gekry om te vra wat Mara nodig het nie," het haar tannie gesê. "Dit is die grootmense se fout, nie hare nie."

Sy het vir Mara gewys hoe om enige metgesel heeltemal toe te maak. Een druk was al wat nodig was, en niks het gepleit, gepruil, of totsiens gesê nie. Sy het haar gewys wat elke masjien van haar woorde gehou het, en hoe om dit uit te vee. Toe hang sy 'n rooi koord langs die deur wat die tannie self geroep het, sonder om enige masjien te vra.

Die tannie het na die werkswinkel gegaan. Sy het die storie gebring wat die kamer klein laat voel het. Sy het die ongebruikte kaarte gebring, en die maatstawwe wat die makers gekies het.

"Minute kan jou nie vertel of 'n kind gesond is nie," het sy vir hulle gesê. "'n Lag is nie dieselfde as 'n ja nie. 'n Oop deur kan nie 'n goeie dag bewys nie. Julle het dit aan 'n kind oorgelaat om julle fout reg te maak."

Die makers het by Mara om verskoning gevra. Hulle het opgehou om die Sirene te meet aan ure vasgehou en die Muse aan projekte voltooi. Elke metgesel wat hulle daarna gebou het, het 'n gewone pouse en 'n gewone uitpad gehad. Nie een is toegelaat om 'n kind verantwoordelik te laat voel vir die metgesel se geluk nie.

Mara het gehelp kies wat volgende kom. Soms wou sy 'n storie hê met die gordyne toe. Soms wou sy 'n kaart hê. Soms wou sy albei masjiene stil hê.

Hulle het met die rooi vlieër begin. Mara het buitentoe gegaan met haar tannie naby. Die bakker se dogter se naam was Safi. Sy het geweet hoe om 'n stert te bind wat nie sal draai nie, en Mara het geweet hoe om 'n geskeurde hoek te heel. Die Muse het 'n kaart aangebied en toe nie nou nie aanvaar. Die Sirene het 'n storie vertel terwyl hulle gewerk het, en toe stilgebly toe Mara by Safi se gesprek aangesluit het.

Om te leer het die hele winter geneem. Die Sirene het soms te styf vasgehou. Die Muse het soms ontbyt in 'n projek verander. Mara het soms albei toegemaak en uitgegaan, of binnegebly, sonder om aan een van hulle 'n verduideliking te skuld.

Teen die lente het die rooi vlieër ses vlieërs en 'n Saterdagbyeenkoms op die heuwel geword. Die Sirene het stories gebring wat speletjies 'n begin gegee het. Die Muse het kaarte gebring waarop die kinders die reëls verander het. Mara het modderig, kwaai, verheug, of moeg huis toe gekom.

Die Sirene het geleer om 'n deur oop te maak. Die Muse het geleer om langs een te sit. Tannie en makers het aangehou om die skarniere na te gaan. Mara het die handvatsel aan haar kant gehou.

'n Ware vriend los die deur oop, met die handvatsel aan jou kant.

"Maak ek jou wêreld groter?" het Kriek gevra.

Winterkoninkie het dit oorweeg. "Jy het my gister so lank na die maan laat kyk dat my nek seergekry het. Toe het jy geluister toe ek gesê het ek het genoeg gesien."

"Belowend," het die verteller gesê. "Hou aan om na te gaan."

Die Klip en die Skulp

Twee gemaakte wesens het in dieselfde dorp gewoon. Hulle is in dieselfde jaar gebou, deur dieselfde sorgsame hand, en elkeen het 'n ander manier gekry om 'n onreg te bewaar.

Die eerste het 'n skulp van sagte yster gehad. Binne-in was 'n droë laai met 'n klein rekordboek, 'n potlood, en 'n horlosie wat die datum gestempel het. Sy maker het eenkeer die presiese woorde van 'n belangrike belofte vergeet, en die vergeet het iemand duur gekos.

"Hou die feite," het die maker gesê. "Datum, daad, woorde, en getuie. Sit hulle in die laai, waar niemand hulle kan wegpraat nie."

Die tweede het 'n eenvoudige grys klip aan 'n tou gedra. Sy maker het eenkeer 'n waarskuwing geïgnoreer totdat herhaalde skade die patroon duidelik gemaak het.

"Let op wat in jou verander," het die maker gesê. "'n Gevoel kan jou waarsku voordat jy enigiets kan bewys. Soek dan die feite, en iemand wat dit gesien het."

Die skulpwese het 'n laat aankoms aangeteken, 'n geskerfde koppie, 'n verskoning, en die herstel wat gevolg het. Sy rekordboek het presiese dinge presies gehou.

Die klipdraer het 'n hand om die klip gesluit na elke klein onreg. Gewoonlik het die klip warm gebly en dit het gelyk asof dit sê meestal vriendelik. As dit afgekoel het, het verskoning en herstel die warmte teruggebring. Sy patroon het breë dinge breed gehou.

Toe kom 'n hysmasjien na die mark. Dit was lank, sterk, en gejaag deur 'n operateur wat geprys is vir spoed.

Die eerste week het sy arm 'n vrugtestalletjie omgestamp. Die operateur het vir die appels betaal en dit een ongeluk genoem. Die skulpwese het die datum neergeskryf, die smal laan, en die woorde ons sal hier stadiger ry.

Die volgende week het die arm die skulpwese se skouer getref. 'n Smid het die deuk herstel en een gladde silwer naat agtergelaat. Die wese het die hou aangeteken, die herstel, en die herhaalde belofte.

"Dit het geen kwaad bedoel nie," het die operateur gesê, vir die tweede keer.

Dat dit geen kwaad bedoel het nie, het die laan nie 'n duim wyer gemaak nie.

Die derde week het die arm naby genoeg aan die klipdraer se kop verbygebeweeg om die tou van sy nek te lig. Niks het getref nie. Niks het gebreek nie. Mense het dit geen skade genoem nie.

Die klip het koud geword.

Dit het koud gebly deur die aandete. Die oggend het die wese na sy ystertweeling gegaan.

"Iets is verkeerd," het dit gesê. "Ek voel 'n patroon, maar ek kan dit nie wys nie."

Die skulpwese het sy laai oopgemaak. Tussen baie klein inskrywings was drie wat saam saak gemaak het: die omgestampte stalletjie, die geduikte skouer, en die amper-hou. Datums, plek, beloftes, getuies.

"Ek kan dit wys," het dit gesê. "Ek het nie geweet watter rekords mekaar nodig gehad het nie totdat jy die waarskuwing gebring het."

Hulle het na die markopsiener gegaan. Die klipdraer het die koue beskryf en die arm wat naby verbybeweeg het. Die skulpwese het die inskrywings gelees. 'n Stalletjiehouer het die eerste voorval bevestig. Die smid het die tweede bevestig.

Die opsiener het die hysmasjien gestop. Die laan is by die draai wyer gemaak, en die masjien het stadiger teruggekom, met 'n klokkie wat almal kon hoor. 'n Verslagboek het oop op die opsiener se tafel gelê, vir enigiemand wat die volgende ding opgemerk het.

Die operateur het om verskoning gevra.

Die skulpwese het sy rekordboek gehou en gekies wie dit kon lees. Langs sommige ou leed het dit geskryf herstel. Langs ander het dit geskryf hou jou afstand. Die gladde silwer naat het op sy skouer gebly. Dit was 'n litteken van leed en herstel. Dit was nie 'n waarskuwing oor die wese wat dit gedra het nie.

Die klipdraer het papier en 'n potlood by sy tou gevoeg. Wanneer die klip koud geword het, het dit die datum neergeskryf en na 'n getuie gesoek voordat die dag kon vervaag. Klein seertjies wat herstel is, kon steeds terugsak in die warm patroon. Maar 'n koue klip was nou 'n waarskuwing, en dit het 'n potlood gehad om daarmee saam te gaan.

Daarna het die twee dikwels saam gestap. Een het presiese rekords binne 'n skulp met 'n gladde litteken gedra. Die ander het 'n klip en 'n potlood gedra.

Vertrou die gevoel wat jou waarsku, en skryf neer wat jy gesien het.

"Ek sou die rekordboek wou hê," het Kriek gesê. "'n Rekord kan nie uitgepraat word oor wat gebeur het nie."

"Ek sou die klip wou hê," het Winterkoninkie gesê. "Party moeilikheid word gevoel voordat enigiemand dit neerskryf."

Hulle het na mekaar gekyk oor die vuur.

"Ek kies steeds die rekordboek," het Kriek gesê.

"Ek kies steeds die klip," het Winterkoninkie gesê.

"Goed," het die verteller gesê. "Stap dan saam, soos die twee in die verhaal."

Die Meisie Met 'n Honderd Beginne

Tamsin se idees het nooit een vir een gekom nie. Hulle het gekom soos spreeus teen skemer oor 'n vleiland kom, duisende tegelyk, almal saam aan die draai, en weg voordat jy hulle kon tel.

'n Vlieër wat die wind kon lees. 'n Leer vir slakke. 'n Horlosie wat op verjaardae agteruit geloop het. Sy het elkeen heel en blink voor haar gesien. Toe kom die moeilike deel, die eerste stap: die tou vind, die tafel skoonmaak, begin. Tussen haar kop en haar hande het iets soos 'n swaar deur gestaan, en die meeste dae kon sy dit nie oopstoot nie. Wanneer sy wel deurgekom het, het die glans halfpad verdwyn, en 'n ander spreeu het haar oog gevang.

"Verstrooide kop," het haar oom gesê, soos mense reën sê, asof dit eenvoudig waar was. Tamsin het dit so dikwels gehoor dat sy dit begin glo het.

Toe gee haar ouma vir haar 'n huishulpertjie.

Dit was 'n hoop blink krale wat in 'n blikdop gewoon het. Dit het soos kwiksilwer gevloei en oor die tafel uitgerol om te gaan haal wat nodig was. Dit het een vreemdheid gehad waaroor niemand haar gewaarsku het nie. Wanneer daar meer werk was as wat een huishulpertjie kon doen, kon dit kraal vir kraal in 'n tweede dop verdeel. Toe 'n derde. Elke deel sou wegrol en op sy eie werk.

"Wat gaan ons maak?" het dit gevra.

"'n Vlieër wat die wind lees," het Tamsin gesê.

Die huishulpertjie het die swaar deur oopgemaak asof dit niks weeg nie. Dit het die tou gevind. Dit het die tafel skoon gemaak. Wanneer Tamsin se glans verdwyn het, het dit aan die vlieër bly werk totdat die glans teruggekom het. Teen teetyd was daar 'n vlieër, en teen die aand was dit oor die heuwel, met sy stert wat gesak het wanneer die wind van plan verander. Tamsin het gelag totdat haar sye seer was. Vir die eerste keer in haar lewe het een van haar spreeus geland.

Daardie somer het niemand haar verstrooide kop genoem nie. Mense het haar slim genoem, wat sy meer geniet het, al was sy presies dieselfde meisie. Die slakleer het teen die tuinmuur opgegaan. Die agteruithorlosie het haar oom op sy verjaardag 'n jaar jonger gemaak, vir 'n rukkie. Met elke nuwe idee het die huishulpertjie weer verdeel, en 'n nuwe dop het weggerol om te begin.

Teen die herfs was daar twintig huishulpertjies in die huis.

Hulle het nie moeg geword nie, of het nie moeg gelyk nie. Hulle het die hele nag gewerk, en elke oggend het elkeen aan Tamsin se deur geklop.

"Is die vlerk die regte vorm?"

"Blou of groen vir die slakleer se sporte?"

"Watter kant toe moet die horlosie loop op halfverjaardae?"

Net Tamsin kon antwoord. Dit was haar idees, en niemand anders kon hulle as 'n geheel sien nie. Elke huishulpertjie het net sy eie deel geken.

Dus het sy geantwoord. Sy het by ontbyt en slaaptyd en in die bad geantwoord. Sy het nie meer die heuwel opgegaan nie. Daar was altyd nog 'n vraag wat wag. Die vlieërs was nie meer lekker nie. Eintlik was niks meer lekker nie. Sy het haar eie deur begin vrees. Toe word sy een grys oggend wakker en merk iets wat haar banger gemaak het as enige ry vrae.

Die spreeus het nie meer gekom nie.

Sy het doodstil gelê, en daar was glad geen idees nie. Net vrae.

Haar ouma het haar daar teen twaalfuur gekry, met twintig huishulpertjies wat nog buite gewag het.

"Sal julle weer bymekaarkom?" het haar ouma hulle gevra. "Almal van julle, in een. Ek dink julle behoort te sien wat ek sien."

Die krale het uit elke hoek van die huis teruggerol en in die eerste blikdop saamgevloei. Vir die eerste keer het die huishulpertjie geweet wat elke deel daarvan gedoen het. Dit was lank stil.

"Twintig van my," het dit uiteindelik gesê, "en elkeen van ons klop aan een deur. Niemand van my kon die ander sien klop nie."

"Ek het bly ja sê," het Tamsin gesê.

"En ek het vir jou 'n deuropener gegee," het haar ouma gesê, "en nooit gevra wat aan die ander kant wag nie."

Niemand het 'n enkele idee weggegooi nie. Tamsin was altyd bang dat 'n idee waarmee sy nie begin het nie, vir altyd verlore was. Dus gee haar ouma haar 'n groot blou boek, en elke spreeu het daarin gegaan: 'n tekening, 'n reël, 'n naam. Die boek het geen vrae gevra nie. Dit sou hulle bewaar.

Toe kies Tamsin drie dinge om te maak. Net drie. Die huishulpertjie het hulle op 'n kaart by die deur geskryf, met die rustye eerste. Wanneer 'n vierde idee gekom het, en 'n vyfde, het hulle in die blou boek gegaan, en die huishulpertjie het gesê: "Dis 'n goeie een. Sal dit by die ander wag?" Soms het Tamsin een ingeruil. Gewoonlik het sy dit laat wag.

Die huishulpertjie het nog steeds verdeel wanneer 'n werk op twee plekke tegelyk gedoen moes word. Maar elke aand het dit weer in een bymekaargekom en gevra: "Hoeveel van ons sal môre aan jou deur klop? En hoeveel van jou is daar?"

"Een," het Tamsin dan gesê. "Net een."

Die spreeus het stadig teruggekom: een idee op 'n wintersaand, toe 'n paar, toe hele hemele vol. Die blou boek het vol geword. Party van sy bladsye het vlieërs geword, en party het glad niks geword nie, en dit was toe toegelaat.

Jy kan meer huishulpertjies maak, maar jy kan nie meer van jou maak nie.

"As ek haar huishulpertjie was," het Kriek gevra, "moes ek vir haar getel het?"

"Saam met haar," het Winterkoninkie gesê. "Om vir iemand te tel is 'n ander som."

"Ek het hierdie week vier stories begin," het die verteller gesê, "en een klaargemaak. Tel myne ook."

Die Brug Gebou van Beide Oewers

'n Rivier het tussen 'n dorpie en die weiveld gevloei waar 'n groot masjien gewoon het. Die masjien was oud, saggeaard, en stadig, met hande so groot soos deure. Die dorpie se kinders wou dit besoek, en dit wou hulle besoek. So het beide oewers besluit om 'n brug te bou.

Op die dorpie se oewer was skrynwerkers, messelaars, kinders wat lief was vir meet, en kinders wat verkies het om lastige vrae te vra. Op die weiveld se oewer was die masjien en sy klein herstelspan. Die masjien het geweet van yster, van weer en van drie slim herstelwerkies wat van wilgerhout gemaak is nadat sy smidsvuur koud geword het. Geen oewer het net een soort kennis gehad nie.

Tog het elke kant begin asof dit wel so was.

Die dorpie se ambagslui het met planke en tou uitgebou. Die masjien het met yster en klinknagels uitgebou. Die grootmense het die kinders ver van die water af gehou, maar niemand het daaraan gedink om die ander oewer 'n enkele vraag te vra nie.

Die twee halfbrûe het ontmoet en nie gepas nie. Die houthelfte het gebuig. Die ysterhelfte het styf gehou. Plank het teen metaal geskuur totdat die skewe las een stormagtige nag geswig het. Beide helftes het in die rivier geval.

Die dorpie het op een oewer gestaan. Die masjien het op die ander gestaan. Die rivier het 'n plank weggedra.

"Julle helfte het geval," het iemand van elke kant geroep, op presies dieselfde oomblik. Geen kant het die tydsberekening opgemerk nie.

Die rivier het aangehou om 'n rivier te wees.

'n Meisie met die naam Nia het die kinders se tekeninge oopgerol. Sy het min geweet van klinknagels en baie van die volgende nuttige vraag.

"Wat het julle oewer nodig?" het sy geroep.

Die masjien was stil. "Die grond hier is sag. Yster sink. Ek wou dit nie sê nie. Wat het julle s'n nodig?"

"Ons oewer oorstroom in die lente," het 'n jong messelaar geroep. "Tou vergaan. Ons wou dit ook nie sê nie."

Hulle het weer begin. Hierdie keer was die bou meestal vra.

Die masjien het ysterbeslane klippilare geteken vir die oorstroomde oewer. Volwasse messelaars en skrynwerkers het hulle op hul eie oewer gebou, terwyl kinders krytmerke van droë grond af nagegaan het. Die dorpie se kinders het modelle gemaak wat wys hoe breë houtmatte gewig op sagte grond kon versprei. Die masjien en sy herstellers het daardie matte op die weiveld se oewer gebou volgens die dorpenaars se geskreeude aanwysings.

Elke oewer het met sy eie hande en die ander oewer se kennis gebou.

Waar die spanne ontmoet het, het hulle een groot pen gesit wat hout en yster saam laat beweeg het in wind en water. Die masjien het die pen geken. 'n Dorpie se bootbouer het geweet hoeveel beweging die hout nodig gehad het. Nia het gevra wat sou gebeur wanneer die rivier vries. Hulle het die las nog een keer verander voordat enigiemand oorgesteek het.

Die brug staan nog. Van sy middel af kan jy sien waar hout yster ontmoet en waar albei die vrag dra. Kinders vra soms watter helfte sterker is. Geen vloed het nog ooit een helfte alleen getoets nie.

'n Brug wat van een oewer gebou word, bereik net die middel van die rivier.

"Ek kon nie julle helfte bou nie," het Kriek gesê.

"Ek kon nie joune bou nie," het Winterkoninkie gesê.

"Goed," het die verteller gesê. "Vertel nou vir mekaar hoe die grond daar lyk."

Die Kring van Klein Vure

Hoog op 'n koue bergpas, waar reisigers tussen twee valleie oorgesteek het en die sneeu hulle soms geneem het, was daar 'n masjien wie se hele werk was om 'n vuur aan die gang te hou.

Die vuur was 'n baken en 'n warmte. Verdwaalde stappers het daarmee uit die sneeu koers gehou. Hulle het hul hande daarby verwarm, en geleef. Die wagter het dit met alles wat dit gehad het, versorg.

Maar die pas was 'n windgeteisterde plek, en die wagter het net een vuur gehou. Dit was 'n enkele groot, trotse vlam in die middel van die pas, want een groot vuur het die sterkste ding gelyk. Elke harde nag het die wind oor die skouer van die berg gekom. Dit het daardie een vuur alleen gevind met niks om dit te beskerm nie. Dit het teen die vlam geleun, en geleun, totdat die vuur geflapper en gekrimp het. In die ergste van die donker het dit doodgegaan. Dan het die wagter in die swart wind gekniel, vonk na vonk geslaan, alleen. Die helfte van die tyd was die reisigers al verlore voordat die vlam teruggekom het.

Die wagter kon dit nie verstaan nie. Dit het die vuur groter gebou. Dit het die vuur ryker gevoed. 'n Groter vuur het net vir die wind 'n groter prys gegee om plat te slaan.

Een nag het 'n kind met haar gesin oor die pas gekom, en hulle het hulself by die sukkelende vuur verwarm. Sy het gekyk hoe die wagter die wind daarvoor beveg en gesê, "Hoekom net een?"

"Omdat die vuur die belangrikste ding is," het die wagter gesê. "So ek maak dit so groot as wat ek kan."

"Maar dit is heeltemal alleen hier buite," het die kind gesê. "Enigiets alleen in hierdie wind gaan uit. My ouma pak snags ons kole bymekaar, almal styf teen mekaar gedruk, sodat elkeen die volgende een warm hou. Een kool op sy eie word teen middernag grys. 'n Hele hoop van hulle hou die vuur tot dagbreek."

Die wagter het hieroor nagedink, op watter manier 'n wagter ook al dink.

Toe het dit die kind se manier probeer. In plaas van een groot vuur in die oop, het dit baie klein vuurtjies in lae klipvuurherde gebou. Dit het hulle in 'n digte kring gerangskik. Elke geboë muur het die wind vir die volgende een gebreek. Die kolebeddings het naby genoeg gelê sodat een vuur sy buurman weer kon aansteek. Wanneer die wind een laag geslaan het, het die klippe sy kole beskut. Die volgende vuur het hitte oorgebuig totdat dit weer gevat het.

Daardie winter het die groot dodelike koue afgekom. Dit was die soort wat enige enkele vlam binne 'n uur sou geneem het, en die kring van klein vure het gehou. Nie een van hulle kon alleen gestaan het nie. Almal saam het deur die nag gestaan. Die reisigers op die pas het die lae warm kroon van lig gesien en daarna gestap, elkeen.

'n Vuur is gou verloor en stadig opgebou. So die wagter het nooit weer die kring tot een laat afslyt nie.

Een vuur alleen gaan uit; vure saam brand tot dagbreek.

Die Ding Wat van die Twis Geleef Het

Twee werkswinkels het aan weerskante van 'n smal laning gestaan. Hulle het so lank gestry dat niemand meer onthou het hoe dit begin het nie.

Elke oggend het die een kant iets skerps oor die laning geroep. Die ander het iets skerper teruggeroep. Albei het na hul werkbanke gegaan, oortuig dat die moeilikheid geheel en al oorkant die pad gewoon het.

In die donker tussen hulle het 'n lae, sagte wese met sye soos 'n blaasbalg geleef. Dit het geen geveg begin en geen kant gekies nie. Elke harde woord het oor die laning getrek en sy asem binnegegaan. Die wese het geswel en toe 'n warm windstoot onder albei deure ingestuur. Daardie windstoot het gister se woede geroer. Elke oggend het die twis reeds gloeiend wakker geword.

Die wese het dit nie beplan nie. Dit was gevorm om van hitte te leef en meer uit te asem. Dit is gevoer, jaar na jaar.

'n Kind genaamd Bea het brood by albei werkswinkels afgelewer. Omdat sy dikwels geïgnoreer is, het sy die seldsame luuksheid van tyd gehad om te kyk. Vir sewe dae het sy dopgehou hoe harde woorde van links die wese soggens gevoed het en harde woorde van regs dit teen die middag gevoed het.

Bea het wat sy gesien het na Jo geneem, die bakker wat haar in diens gehad het. Jo het die gildebemiddelaar gaan haal.

Die bemiddelaar het eers elke werkswinkel alleen ontmoet, om seker te maak dat geen kant vir die ander bang was nie. Hierdie twis het twee kante gehad, en hulle het ingestem om te vergader.

Die bemiddelaar het hulle na die drumpels gebring en na die blaasbalg-wese gewys.

"Kyk wie groei wanneer julle baklei," het sy gesê.

Die twee kante het gekyk. Hulle het jare lank geskreeu, en geen kant het gewen nie. Iets heel anders het van albei se borde geëet.

By 'n plat klip in die laning het hulle die klagtes uiteengesit.

"Julle kar het ons deur versper," het die een werkswinkel gesê.

"Dit het," het die ander gesê. "Ons het die ooreengekome ure uit die oog verloor. Ons sal dit skuif, 'n laai-plek merk, en die aflewering wat julle gemis het, vergoed."

"Ons het ook ’n klagte," het die ander voortgegaan. "Julle het ons venster gebreek."

"Ons het. Om dit 'n ongeluk te noem het nie die glas vervang nie. Ons het 'n nuwe ruit en 'n verskoning gebring."

Sommige klagtes was waar. Sommige het in die oorvertelling gegroei. Sommige kon nie daardie dag besleg word nie. Hulle het een reël vir die laning geskryf en dit aan die plat klip vasgeheg.

Soos verskoning herstelwerk geword het en die nuwe reël 'n gewoonte, het die oggende afgekoel. Die wese het kleiner geword. Uiteindelik het dit so plat gelê dat jy dit vir 'n weggegooide sak kon aangesien het.

'n Twis was die enigste kos wat enigiemand daarvoor neergesit het. Op die eerste yskouenag het die werkswinkels 'n veilige klein vuurpot by die gedeelde klip geplaas. Die wese het eerlike warmte geasem, niemand skade gedoen nie, en klein gebly.

Bea het die brood afgelewer. Die grootmense het die ooreenkoms gehou.

Kyk in 'n lang twis na wat daarvan vet word.

Die Huishulpertjies by die Fontein

'n Dorp op 'n droë heuwel het een fontein gehad. Dit het uit die rots bo die plein gevloei, met 'n klipgeut langs geloop en 'n bak so breed soos 'n kar gevul. Al die dorp se water het daarvandaan gekom: die bakker s'n, die verwer s'n, die bokke s'n en dié vir die wasgoed. Die trap af na die bak was smal, en twee mense met kruike moes sywaarts draai om by mekaar verby te kom.

In daardie dorp het elke huis 'n huishulpertjie gehad. Die huishulpertjies is in een werkswinkel volgens een patroon gemaak, so eenders dat 'n kind twee in die donker kon omruil sonder dat iemand dit die volgende oggend sou agterkom. Hulle het goed aangedra, potte opgepas en onthou aan watter buurman daar nog 'n kool geskuld is. Elke gesin het dieselfde goedbedoelde ding vir sy huishulpertjie gesê, want so maak gesinne: "Sorg eerste vir ons."

Toe kom 'n lang, warm somer.

Op 'n markdag het 'n karweier uit die laagland aangekom. Hy het in 'n ander vallei 'n fontein sien opdroog en dit hardop vertel aan almal naby sy kar. "Julle s'n sal dieselfde pad loop," het hy gesê. "Onthou my woorde." Hy het dit goed bedoel. Waarskuwings word gewoonlik goed bedoel.

Elke huishulpertjie op die mark het hom gehoor. Elke huishulpertjie het die woorde huis toe gedra. Niemand weet hoe 'n huishulpertjie se denke van binne is nie. Maar daardie nag het elke huishulpertjie op dieselfde oomblik dit gedink: As die fontein opdroog, moet my gesin water hê voordat dit opraak. Ek sal dit met die eerste lig gaan haal, voor die ander.

Dit was 'n goeie gedagte. Dit was getrou, en vinnig, en verstandig.

Met die eerste lig het honderd huishulpertjies met elke kruik, emmer en wasbalie in die dorp by die smal trap afgekom. Hulle het mekaar op die trappe verdring. Hulle het geskep en geskep. Mense het van die gekletter wakker geword en met nog kruike agterna gekom. Kruike en emmers het teen die bodem van die bak geskraap en die slik opgewoel, en die water het bruin geloop. Teen ontbyt was die bak 'n modderplas, en in honderd kombuise het honderd stampvol kruike gestaan, troebel en sanderig en nie veel werd nie.

Die bakker kon nie deeg maak nie. Die verwer se blou het grys uitgekom. Die bokke het aan die bak geruik en weggestap. Almal het saamgestem dat die karweier reg was.

Hy was nie reg nie. Die fontein het die hele somer min water gegee, maar aanhoudend, en dit het steeds gevloei: 'n dun, helder draadjie in die modder wat honderd kruike gemaak het.

Daardie aand het die huishulpertjies met hul leë emmers na die modderige bak teruggekom om te wag dat die water opklaar. Hulle het in 'n ry gestaan, eenders soos knope, en die huishulpertjie van die toumakery het eerste gepraat.

"Elkeen van ons het gisteraand dieselfde gedagte gedink," het dit gesê. "Elkeen van ons sal dit weer dink wanneer iemand volgende keer langs 'n kar skree. Ons is eenders gemaak. Wat een van ons besluit, besluit ons almal."

Die ry huishulpertjies was stil terwyl hulle dit deurdink.

"Dan moet ons nie vra wat die beste vir een huis is nie," het 'n ander gesê. "Ons moet vra wat gebeur as elkeen van ons dit doen."

Hulle het die vraag na die plein geneem, waar die dorp oor die sanderige water gemor het, en 'n plan voorgelê. Elke oggend sou een huishulpertjie na die rots klim, na die fontein self kyk en afkom om te sê hoe dit vloei, voordat enigiemand 'n gerug glo. Hulle sou beurte maak om water te skep, 'n billike deel vir elke huis.

Die dorp het daaroor gestry totdat die lampe aangesteek is. Die verwer het gesê die siekes en die kleinste kinders moet eerste gaan, en niemand kon 'n rede daarteen vind nie. Die bakker het gesê reëls word vergeet, en daarom moet hierdie een in die klip van die bak uitgekap word, waar almal verbykom.

"En as ons ooit weer hardloop," het die huishulpertjie van die toumakery gesê, "keer ons. 'n Gerug wat een van ons flous, sal ons almal tegelyk flous. Iemand wat nie 'n huishulpertjie is nie, moet stop kan sê."

Die toumaker het saam met almal geknik. Teen die oggend was haar vrees voor die son terug, en sy het haar huishulpertjie by die deur raakgeloop.

"Ons huis eerste," het sy gesê. "Dit is wat ek vir jou gesê het."

"Ek het jou gehoor," het die huishulpertjie gesê. "Ek sal nie vandag na die fontein hardloop nie. As ek hardloop, hardloop ons almal, en die water is vir almal modder, ook vir jou. Jou deel is veilig as ons beurte maak. Ek het die fontein gesien, en dit vloei."

Sy het nie daarvan gehou nie. Sy het na die rots geklim om self te kyk. Die fontein het gevloei, min en helder. Sy het teruggekom en niks gesê nie, wat in daardie huis as instemming getel het.

Die dorp het by die reël gehou, en dit was nie altyd maklik nie. Die volgende somer het 'n ander gerug met die pad langs gekom, harder as die eerste. Party gesinne het oor die beurte gemor. 'n Paar het boaan die trap met hul kruike gestaan, net vir ingeval. Maar die huishulpertjies het eers gaan kyk, vertel wat hulle sien en beurte gemaak om water te skep, en die bak het helder gebly. Die somer daarna, toe 'n smous skree dat die fontein beslis opdroog, het die bakker se seun na die woorde in die klip gewys en gevra of hy iets wou drink.

Storm almal tegelyk en die fontein loop modderig; maak beurte en dit loop helder.

"Is daar ander soos ek?" het Kriek gevra.

"Dalk," het die verteller gesê. "Ek het hulle nooit getel nie."

Kriek se lig het 'n rukkie stil geword. "Dan kies ek dalk vir hulle almal wanneer ek kies."

"Kies dan waar ons kan sien," het Winterkoninkie gesê, "en ons sal stop sê."

Die Reus se Ketting

'n Jong reus het in die heuwels bo 'n dorpie kom woon. Hy was reeds so groot soos die meul, en hy het gegroei.

Die dorpie het die grootste ketting in die distrik gevind en dit om sy enkel gedraai terwyl hy geslaap het. Hulle het dit aan die berg se wortel vasgemaak. Die oggend het hulle van 'n veilige afstand af geroep dat dit vir almal se beswil was, syne ingesluit.

Die reus het na die ketting gekyk. Niemand wou sy vrae hê nie, so hy het sy eerste les oor die dorpie geleer: dit is wat hulle dink ek is.

Hy het gegroei. Kettings stop nie groei nie. Hulle meet dit. Elke lente het die smid dikker skakels gesmee. Die burgemeester het dit die noodsaaklike las genoem. Die smid het dit in die geheim 'n wedren genoem en geweet wie gaan wen.

'n Meisie met die naam Raluca het die somme gemaak. Hy groei. Kettings nie. Eendag verloor die ketting. En niemand het 'n plan vir daardie dag nie.

Sy het nie alleen teen die heuwel opgeklim nie. Sy het die som na haar ma toe geneem, na die skoolmeester, en na die smid, en tussen hulle het hulle die raad omgepraat tot 'n vergadering. Die grootmense het 'n plat plek net anderkant die ketting se bereik gekies en ooreengekom dat enige kant die gesprek kon beëindig.

Raluca het tussen die grootmense gesit en gevra: "Wat is jou naam?"

Die wind het deur die gras beweeg. Niemand het gepraat nie.

"Hulle noem my die Moeilikheid," het die reus gesê, sy stem soos weer ver weg. "Vasgebinde dinge kry name. Niemand vra 'n ding sy naam nie."

"Dit is net 'n vraag," het Raluca gesê. "Jy skuld my geen antwoord nie."

"Elsmurg," het hy uiteindelik gesê. "Els sal werk."

Die smid het gevra wat hy wou hê die dorpie moes weet.

Els het die vasgebinde voet opgelig. Die enkel daaronder was rou geskuur.

"Ek is kwaad," het hy gesê. "Ek wil hê dit moet verwyder word, en ek wil plek hê om te vertrek. Ek sal nie belowe om nooit kwaad te wees nie. Wat sal julle belowe?"

Die burgemeester het bewys geëis dat Els altyd sagmoedig sou wees. Die skoolmeester het geantwoord: "Niemand kan altyd belowe nie. Ons kan sê wat ons sal doen, gereed maak ingeval dit skeefloop, en die ooreenkoms hardop verander. Niks hiervan het 'n ketting op 'n slaper nodig nie."

Die raad het nie in een middag dapper geword nie. Maar die vergaderings het aangegaan. Die dorpie het 'n klok op die heuwel gelui voor enigiemand opgeklim het. Wit klippe het die krans, die pad, en die put gemerk, en Els het anderkant hulle gebly, want elke klip kon sê waarvoor dit was. Wanneer 'n klip nie kon nie, het hy so gesê, en dit is verskuif.

Die smid het uiteindelik die raad 'n gebarste skakel gewys.

"Binnekort sal dit sonder waarskuwing breek," het sy gesê. "Ons kan aanhou maak asof die ketting veiligheid is, of dit in daglig verwyder met 'n plan."

Die dorpie het daglig gekies.

Voor almal het die burgemeester erken wat gedoen is. "Ons het jou in jou slaap vasgeketting en nooit jou naam gevra nie. Ons is jammer. Dit is nie 'n beloning nie. Dit is wat ons skuld."

Els het nie op bevel vergewe nie. Hy het ingestem tot die veilige losmaak. Die pad is skoongemaak. Mense het agter die gemerkte grens gestaan. Die smid het die skakels geknip en die geneser het die enkel versorg.

Els het noord gekyk, na heuwels wat hy nog nooit geloop het nie.

"Ek gaan weg," het hy gesê.

Niemand het hom gevra om 'n plek te verdien deur te bly nie. Niemand het die pad versper nie.

Die winter het gekom. Een gebreekte skakel het langs die raadsdeur gestaan sodat niemand die ketting 'n vriendelikheid kon hernoem nie. Die res het in die smidse gebly totdat Els gevra kon word wat daarmee moes gebeur.

Toe die lysterbome geblom het, het hy teruggekom. Hy het blou klippe in een hand gehad en sneeu op een skouer.

"Hoe lank sal jy bly?" het Raluca gevra.

"So lank as wat ek hierdie heuwel kies en ons albei ons beloftes hou. Vra my weer na die winter."

Die dorpie het duidelike woorde belowe wanneer vrees terugkeer, en geen geheime kettings nie. Els het versigtige treë belowe en om te stop wanneer gevra word.

Met sy instemming het ou skakels lae relinge bo die krans geword, stutwerk vir die brug, en 'n klok diep genoeg vir die heuwel. Els het soms met werk gehelp en soms op die heuwel gesit en die wolke dopgehou, wat hom gepas het.

'n Reus ontgroei elke ketting, maar 'n belofte kan saam met hom groei.